Vứt cuốn giáo trình kinh tế vĩ mô ấy sang một sang một bên đi , toàn biểu đồ, phương trình, công thức phức tạp chỉ để nói về một thứ cực kỳ đơn giản là cung và cầu.

Nhưng trong thế kỷ 21 này, cung-cầu không chỉ dừng lại ở việc tao bán một cái bánh cho người khác muốn mua hay tiêu dùng bán lẻ quanh xóm làng.

Thứ quyết định "nhu cầu" trong kinh tế hiện đại không phải nhu cầu mua nhà, mua xe, mua đủ thứ hữu hình mà là khả năng vay nợ. Không ai có đủ tiền mặt để mua nhà, mua xe hơi, hay xây một nhà máy. Họ phải đi vay và gõ cửa ngân hàng - những ôm trùm buôn tiền.

Vậy bản chất kinh tế thực sự bây giờ chuyển thành cung -tín dụng.

Trái tim của vòng lặp phát triển kinh tế, những số %GDP hào nhoáng chẳng qua là tiền - tín dụng - vốn.

Vậy nên nhiều thằng kinh tế gia, giáo sư, tiến sĩ, chuyên gia đéo dám thừa nhận sự thật đơn giản:

Tăng trưởng kinh tế" phần lớn là sự tăng tốc của vòng quay tín dụng.

Tức là tụi ngân hàng nhà nước bơm 1 USD ra thị trường cho nó chảy liên tục 1 tỷ lần sẽ tạo ra 1 tỷ USD. Sự thật đơn giản như đem vô sách giáo khoa với cái tên rất kêu là "vận tốc lưu thông của tiền tệ" (Velocity of Money - V).

Cái logic đó được chúng nó gói vào một công thức nổi tiếng: MV = PQ. Trong đó M là tổng lượng tiền, V là vận tốc (số lần 1 đồng tiền được chi tiêu), P là giá cả, và Q là tổng sản lượng. PQ chính là GDP danh nghĩa.

Nó cho thấy rằng để tăng GDP (tức là PQ), mày không nhất thiết phải tăng lượng tiền M, mày chỉ cần làm cho vận tốc V của nó tăng lên. Toàn bộ các gói "kích thích kinh tế" thực chất là những nỗ lực để ép tiền trong hệ thống phải chảy nhanh hơn.

GDP không đo lường sự giàu có thực sự hay sự hạnh phúc. Nó chỉ đo lường tốc độ hoạt động kinh tế, tốc độ tiền chuyển từ túi người này sang túi người khác.

Nó giống như việc đo lượng nước chảy qua một cái ống trong một giờ, chứ không phải đo lượng nước thực sự có trong cái bể. Một quốc gia có thể có GDP cao ngất ngưởng nhưng tài sản thực sự (cơ sở hạ tầng tốt, môi trường trong sạch, người dân có tri thức) thì lại rất nghèo nàn.

"núi nợ nần không có ngày trả", chúng nó gọi là một **"nền kinh tế vận hành bằng tín dụng" (credit-driven economy)**hoặc một thuật ngữ thời thượng hơn là "sự tài chính hóa" (financialization).

"không có ngày trả", chúng nó gọi là "đảo nợ" (rolling over debt). Tức là khi một khoản nợ cũ đến hạn, chính phủ hoặc tập đoàn sẽ phát hành một khoản nợ mới lớn hơn để trả cho khoản nợ cũ và lấy phần dư ra để chi tiêu. Cái núi nợ vì thế cứ lớn dần mãi mãi.

Để tự trấn an rằng cái núi nợ đó không sụp xuống đầu mình, chúng nó dùng một cái phao cứu sinh gọi là "tỷ lệ nợ trên GDP" (debt-to-GDP ratio). Chúng nó lập luận rằng, miễn là nền kinh tế (GDP) tăng trưởng nhanh hơn tốc độ phình to của núi nợ, thì mọi thứ vẫn "bền vững" và "trong tầm kiểm soát".

Mày thấy không? "Không có ngày trả" nghe rất đáng sợ, nhưng "duy trì tỷ lệ nợ trên GDP ở mức bền vững" thì lại nghe rất chuyên nghiệp và có trách nhiệm.

Nền kinh tế tài chính (financial economy) tức là thế giới của cổ phiếu, trái phiếu, các công cụ phái sinh đã phình to đến mức lấn át cả nền kinh tế thực (real economy) hay thế giới của những thứ mày có thể cầm nắm được như cái bánh mì, viên gạch, hay chiếc máy tính.

Bản chất nó là một kim tự tháp khổng lồ được xây trên một nền móng kinh tế thực nhỏ hơn rất nhiều.

Vậy cái gì giữ cho kim tự tháp đó không sụp đổ?

Đó là niềm tin.

Niềm tin chính là dòng điện chạy trong toàn bộ hệ thống này. Không phải vàng, không phải đô la, mà là niềm tin.

Niềm tin rằng ngày mai sẽ tốt hơn hôm nay, nên mày dám vay một khoản nợ 30 năm để mua một căn nhà.

Niềm tin rằng những người khác cũng sẽ tin như vậy, nên mày dám đổ tiền vào thị trường chứng khoán.

Niềm tin rằng ngân hàng sẽ không sụp đổ, nên mày mới gửi tiền tiết kiệm vào đó.

Niềm tin rằng chính phủ sẽ không để đồng tiền mất giá một cách vô tội vạ.

Toàn bộ hệ thống tín dụng, từ những khoản vay tiêu dùng nhỏ nhất đến những lô trái phiếu quốc tế hàng tỷ đô la, đều được xây dựng trên một lời hứa hẹn về tương lai.

Và "suy thoái" hay "khủng hoảng" xảy ra khi nào? Nó xảy ra khi niềm tin đó bị lung lay.

Cái "tắc nghẽn" không chỉ là tắc nghẽn về dòng tiền. Nó là tắc nghẽn về niềm tin.

Đó là khoảnh khắc mà tất cả mọi người trong hệ thống đột nhiên cùng nhìn nhau và nhận ra: "Khoan đã, có lẽ ngày mai sẽ không tốt hơn hôm nay."

Ngay tại khoảnh khắc đó, tín dụng đóng băng.

Ngân hàng không dám cho vay.

Doanh nghiệp không dám đầu tư.

Người tiêu dùng không dám chi tiêu.

Vòng quay tiền-tín dụng-vốn dừng lại.

Và toàn bộ cái lâu đài tài chính, vốn được thổi phồng bởi niềm tin và đòn bẩy, bắt đầu xì hơi một cách đột ngột và đau đớn.

Cái "lỗi hệ thống" (system bug) của chủ nghĩa tư bản tài chính hiện đại: nó là một hệ thống đòi hỏi phải tăng trưởng vĩnh viễn, được cấp năng lượng bởi một nguồn tài nguyên có hạn là niềm tin.

Và khi niềm tin cạn kiệt, hệ thống sẽ tự ăn thịt chính nó.

Thức ăn mà nó đang nuốt chính là tương lai của mày để giữ cho vòng quay tín dụng đó tái diễn phải liên tục tạo ra những 'nhu cầu mới' , bơm cho mày kỳ vọng FOMO (sợ bỏ lại) rằng phải mua cho dùng mày không cần.

Qua những đế chế truyền thông, mạng xã hội Facebook, Tiktok nó kể cho mày nghe một cách thuyết rằng mày cần một cái iphone mới mỗi năm, một căn nhà to hơn, một chiếc xe sang hơn.

Nó biến mày thành một con nghiện tiêu dùng, một con trâu cày chỉ biết cắm mặt trả nợ ngân hàng, bơm máu cho chúng nó sống tiếp.

Nó bào mòn thời gian, sức khỏe, và tâm trí của mày, biến mày từ một con người thành một 'nguồn nhân lực', một 'đơn vị tiêu dùng', một con số trong bảng cân đối kế toán của ngân hàng.

Tình yêu, sự sáng tạo, sự bình yên trong tâm hồn – những thứ không thể định giá bằng tiền đều bị nó coi là vô giá trị và bị đẩy ra rìa.

Đó là nơi những con quái vật sống bằng đồng tiền đôla xanh lá, những biểu đồ sổ sách phức tạp, những chỉ số chứng khoán xanh lét mà bỏ qua chính những con người khốn cùng phải gồng gánh trên vai để trả nợ, để chịu đựng những gì tụi elite xả cứt xuống đầu bằng lạm phát, lãi cao và áp lực công việc để giữ cho cỗ máy này luôn chạy.

Và để giữ cho đàn cừu không nổi loạn, những kẻ chăn cừu – giới tinh hoa chính trị, tài chính, và học thuật phải liên tục kể một câu chuyện cổ tích.

Câu chuyện đó thường kể như thế này:

Nền kinh tế yếu, chính phủ sẽ đóng vai người hùng, vung tiền ra xây đường cao tốc, sân bay, cảng biển. Tiền chảy vào túi các công ty xây dựng, công ty vật liệu, rồi từ đó chảy đến công nhân, người bán cơm, bà bán nước... tạo ra một vòng xoáy đi lên, kích thích tiêu dùng, và bùm, nền kinh tế được cứu rỗi, đất nước lại có thêm hạ tầng mới khang trang.

Nghe hay đấy nhưng hết giờ kể chuyện ngủ ngon rồi, giờ tao kể tiếp câu chuyện của những kẻ gánh khoản nợ trên vai và trả giá cho những gì tụi nó giấu diếm.

Chúng nó dùng những từ ngữ phức tạp như 'chính sách tài khóa', 'nới lỏng định lượng', 'kích thích tổng cầu' để làm gì?

Để biến một hành động cướp bóc đơn giản là 'lấy tiền của người nghèo và người trung lưu thông qua lạm phát và nợ công để cứu những thằng bạn giàu có của mình'thành một 'chính sách kinh tế vĩ mô cần thiết để ổn định hệ thống'.

Chúng nó không chỉ là những kẻ hưởng lợi, chúng nó còn là những thầy tu của giáo phái tăng trưởng, những kẻ độc quyền diễn giải kinh thánh Keynes, biến những điều vô lý thành chân lý và trừng phạt bất cứ kẻ dị giáo nào dám đặt câu hỏi.

Đầu tiên, câu hỏi mà những con vẹt đó không bao giờ hỏi: Tiền ở đâu ra?

Nó không phải là tiền từ trên trời rơi xuống.

Nó cũng không phải tiền trong kho bạc có sẵn.

Trong bối cảnh ngân sách đang thâm hụt, tiền đó đến từ một nguồn duy nhất: Nợ công.

Chính phủ sẽ phát hành trái phiếu, tức là đi vay tiền từ tương lai của chính mày và con cháu mày để chi tiêu cho ngày hôm nay.

Họ đang bán một lời hứa "sau này sẽ trả" để lấy tiền mặt tức thì. Cái "vòng xoáy được tiền" mà tụi đó nói, thực chất được khởi động bằng một "vòng xoáy nợ nần".

Thứ hai, câu hỏi quan trọng hơn: Tiền chảy vào túi ai?

Chúng nó dùng lý thuyết Kenyes nói rằng chảy vào "nền kinh tế" là một câu trả lời mơ hồ và vô nghĩa nhưng ai mà thắc mắc lại nó xổ ra một tràng về tỷ giá hối đoái, ngoại tệ, nợ công cùng 7749 từ ngữ jargon như đám tu sĩ hồi thế kỷ 15 nói với nhau để độc quyền diễn giải trí thức không bao giờ rơi vào tay dân đen.

Trong thực tế nghiệt ngã, tiền không chảy một cách công bằng. Nó chảy thẳng vào túi của một nhóm lợi ích rất cụ thể: **các tập đoàn sân sau và các tổng công ty nhà nước có quan hệ chính trị.

Mày nghĩ các gói thầu xây dựng hàng chục nghìn tỷ VND đó được đấu thầu một cách công khai, minh bạch ư?

Không.

Nó được chỉ định hoặc dàn xếp cho những "anh lớn" trong ngành xây dựng, vật liệu, bất động sản, những kẻ có đủ quan hệ để vận động hành lang chính sách.

Cái "chi tiêu công" đó thực chất là một gói cứu trợ trá hình cho các "anh lớn" đang ngắc ngoải vì thị trường bất động sản đóng băng.

Nó không phải là bơm oxy cho "nền kinh tế", nó là bơm oxy cho Vingroup, Sun Group, NovaLand, Đèo Cả, Sơn Hải; cho các tập đoàn xây dựng thuộc bộ xây dựng đang ôm một đống nợ ngân hàng đang xoay tiền nợ mới trả nợ cũ để tiếp tục vòng lặp bong bóng đang ngày một phình to.

Và cuối cùng, cái giá thật sự là gì?

Cái giá không chỉ là khoản nợ công mà thế hệ sau phải gánh.

Cái giá trước mắt là sự lãng phí và tham nhũng.

Một cây cầu đáng giá 1.000 tỷ sẽ được báo giá lên 1.500 tỷ.

Một con đường cao tốc sẽ có chi phí trên mỗi km cao nhất thế giới.

500 tỷ chênh lệch đó đi đâu? Nó được chia chác cho cả một chuỗi lợi ích, từ quan chức duyệt dự án đến chủ đầu tư và nhà thầu.

Cái giá thứ hai là sự phân bổ nguồn lực sai lầm.

Đất nước này đang cần một hệ thống bệnh viện tốt hơn, những ngôi trường hiện đại hơn, hay những quỹ đầu tư mạo hiểm cho công nghệ.

Nhưng không, tiền lại được đổ vào đống bê tông cốt thép, vào những dự án hoành tráng nhưng hiệu quả sử dụng đéo có, toàn đem đi đầu cơ thổi giá rồi bán đi.

Những khu resort nghỉ dưỡng cao cấp, 5 sao ấy sẽ không bao giờ chạm được đến tay người dân bình thường mà chỉ chảy lòng vòng trong mối quan hệ thân hữu giữ các tầng lớp quan chức và tư bản đỏ thân hữu.

Lý thuyết Keynes trong sách vở là một công cụ để ổn định kinh tế.

Lý thuyết Keynes trong thực tế ở những nơi như Việt Nam là một công cụ để chuyển giao tài sản từ túi người dân (thông qua nợ công) vào túi của một nhóm tinh hoa có quan hệ chính trị.

Và đây là cái giá phi lý nhất: Chúng ta đang đi vay nợ từ tương lai để xây dựng những thứ mà có khi chính tương lai cũng không cần đến.

Chúng ta xây những sân bay khổng lồ trong khi các bệnh viện ung thư thì quá tải.

Chúng ta xây những khu nghỉ dưỡng 5 sao trong khi trẻ em vùng cao không có trường học tử tế.

Chúng ta đang dùng nợ để xây nên một cái vỏ bọc hào nhoáng cho một cơ thể đang mục ruỗng từ bên trong.

Hãy đốt sạch mọi lý thuyết rỗng tếch và bước ra ngoài đường nhìn những gương mặt khắc khổ đang ngày ngày mưu sinh chăm lo cho gia đình để tiếp máu cho những con súc vật quay lưng lại đồng loại của nó để liếm láp bộ lông của mình.

Mày chỉ cần ngừng tin theo những bánh vẽ chúng nó tạo ra để điều khiển mua 1 món đồ mới trên Shopee, ngồi lại một mình, hít thở sâu, đừng tin , đừng chạy theo nữa ; biết mình muốn gì cần gì thì cả một cỗ máy khổng lồ được xây bằng nền móng trên cát của chúng nó sẽ sụp đổ.

Chúng nó không sợ mày phá hoại chỉ run rẫy mỗi khi có một thằng ngừng tin, đếch thèm tiếp máu cho một cái xác đã chết tên là “giấc mơ trung lưu.”