Азаматтардың 78%-дан астамы жаңа Конституцияны қолдайды

Қазақстан Республикасының жаңа Конституция жобасы бойынша жалпыхалықтық референдум қарсаңында қоғамда қолайлы көңіл-күй сақталып отыр. 18 жастан асқан 1 200 респонденттің қатысуымен жүргізілген телефондық сауалнама нәтижелері осындай қоғамдық көңіл-күйді айқын көрсетті. Зерттеу еліміздің 17 облысы мен республикалық маңызы бар 3 қаласын толық қамтыды.

Сауалнама нәтижелері халықтың хабардарлық деңгейі айтарлықтай жоғары екенін көрсетеді: азаматтардың басым бөлігі жоба мазмұнымен белгілі бір деңгейде таныс немесе ол туралы естіген. Сұралғандардың 22,5%-ы жаңа Конституциямен таныс емес екенін айтқан.

Конституция жобасы халық тарапынан елеулі қолдауға ие екені байқалады. Жалпы алғанда Конституциямен қандай да бір деңгейде таныс респонденттердің 78,8%-ы құжатты қолдайды, оның ішінде 31,7%-ы толық қолдайтынын білдірсе, 47,1%-ы көбіне қолдайтынын атап өткен.

Өздерінің күнделікті өміріне және құқықтық мәртебесіне тікелей әсер ететін мәселелер азаматтардың ерекше қызығушылығын тудырып отыр. Халық ең көп талқыланатын үш негізгі тақырып келесідей:
     1. Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары – 35,3%;
     2. Әлеуметтік кепілдіктер (білім беру, денсаулық сақтау, зейнетақы) – 29,5%;
     3. Экология мәселелері – 18%.

Сонымен қатар білім мен ғылым саласына (17,3%) да айтарлықтай көңіл бөлінген. Яғни азаматтардың қызығушылық құрылымы ең алдымен олардың әлеуметтік жағдайы мен өмір сапасына тікелей ықпал ететін нормаларға бағытталған.

Сауалнамаға қатысқандардың басым бөлігі құжатты дайындау жұмысын да оң бағалап отыр. Респонденттердің 68,3%-ы «Конституциялық комиссия өзіне жүктелген міндетті орындай алды» деп есептейді, оның ішінде 16,4%-ы бұған толық сенімді, 49,8%-ы бұл бағалаумен негізінен келіседі.

Сондай-ақ, сауалнама нәтижелері электоралдық белсенділіктің жоғары деңгейін көрсетеді. «2026 жылдың 15 наурызында жаңа Конституцияны қабылдау бойынша референдум өтеді. Сіз оған қатысасыз ба?» деген сұраққа респонденттердің 71,4%-ы оң жауап берген. Оның ішінде 32,9%-ы сайлау учаскелеріне міндетті түрде келетінін нақты айтса, 38,5%-ы дауыс беруге қатысуының ықтимал екенін жеткізген.

Конституциялық реформаны талқылау негізінен тұлғааралық сипатқа ие. Азаматтар бұл мәселелерді көбіне отбасы мүшелерімен (37,6%), достары және таныстарымен (34,5%), сондай-ақ әріптестерімен (30,1%) талқылайды. Цифрлық ортадағы пікір алмасу салыстырмалы түрде сирек кездеседі (17,9%).

Әлеуметтік желілер маңызды ақпарат көзі болып қала бергенімен, қолданушылардың басым бөлігі бақылаушы позициясында қалып отыр: олардың 59,8%-ы пікірталасқа қатыспай, жарияланымдарды тек оқумен шектеледі.

Осылайша, сауалнама нәтижелері жаңа Конституция жобасының қоғам тарапынан жалпы алғанда жағымды қабылданатынын, халықтың хабардарлық деңгейі жоғары екенін және азаматтардың референдумға қатысуға айтарлықтай дайын екенін көрсетеді. Дегенмен, қоғамдық пікірдің қалыптасу үдерісі жалғасып жатса, реформаны талқылау белсенділігі сақталып отыр.

Сауалнама әдістемесі: телефон арқылы сауалнама Институттың жеке қаражатына 2026 жылғы 14-18 ақпан аралығында жүргізілді. Сауалнамаға қатысқандар саны 1 200 респондент. Зерттеуге Қазақстанның 17 облысынан және республикалық маңызы бар 3 қаласынан (Астана, Алматы және Шымкент) 18 жастан асқан азаматтар қатысты. Телефондық сауалнама ұялы байланыс абоненттері арасында жүргізілді. Сауалнама қазақ және орыс тілдерінде өткізілді. Статистикалық ауытқуы 2,8%-дан аспайды. Сауалнама ОСК-ның жазбаша хабарламасы негізінде жүргізілді.

Әлеуметтік-демографиялық блок: сауалнамаға 43,4% ер адам және 56,6% әйел қатысты, респонденттердің 64,2%-ы қала тұрғындары, 35,8%-ы ауыл тұрғындары болды.

Қазақстандықтардың 80%-ы Конституциялық реформаны қолдайды

2026 жылдың қаңтар айында «Қоғамдық пікір» зерттеу институты Мемлекет басшысы бастаған конституциялық реформаны азаматтардың қабылдауы мен бағалауын анықтауға бағытталған телефон арқылы сауалнамасын жүргізді.

Зерттеу нәтижелері қаңтар айында қазақстандықтардың басты назары әлеуметтік-саяси және экономикалық күн тәртібіндегі оқиғаларда болғанын көрсетті. Респонденттердің 32,7%-ы айдың ең маңызды оқиғасы ретінде Қызылордада өткен Ұлттық құрылтайды атаған. Екінші орында – Салық кодексінің күшіне енуі (30,7%).

Осылайша, әлеуметтік-саяси күн тәртібі азаматтардың қабыдауында басты орында екені белгілі болды. Сонымен қатар, қазақстандықтар дәстүрлі түрде мақтаныш пен отансүйгіштіктің қайнар көзі болып табылатын спорттық және мәдени жетістіктерді де назардан тыс қалдырмады. Мысалы, респонденттердің 18,3%-ы әлемнің үш дүркін чемпионы атанған шахматшы Бибісара Асаубаеваның спорттық жетістігін, ал 9,3%-ы қазақстандық теннисші Александр Бубликтің жетістігін және басқа да спорттық жетістіктерді атап өткен.

Азаматтардың назарының әлеуметтік-саяси өзгерістерде болуы жүргізіліп отырған реформалардың олар тарапынан уақытылы рефомалар ретінде қабылданатынының белгісі болып табылады. Жалпы алғанда осындай пікірді 79% респондент білдірген. Олардың 48,2%-ы реформаларды «уақтылы деуге болады» десе, 30,8%-ы «толықтай уақтылы» деген ой білдірген.

Сіздің ойыңызша, Президенттің Ұлттық құрылтайда ұсынған саяси реформалары қаншалықты уақтылы?

Бір палаталы Парламентке өту (31,1%), вице-президент лауазымын енгізу (21,6%), Халық Кеңесін құру (20,1%), сондай-ақ жалпы конституциялық реформаны өткізу (15,2%) респонденттер тарапынан ең маңызды, әрі есте қаларлық реформалар ретінде анықталып отыр.

Сонымен қатар зерттеу нәтижелері қоғамның бір бөлігінің әлеуметтік-саяси күнтәртібіне қатысты белсенді талқылаулардан әзірге тыс қалып отырғанын көрсетеді. Мысалы 24,4% респондент Ұлттық құрылтай туралы ешнәрсе білмейтінін атап өткен.

Алдағы реформалардан қазақстандықтардың не күтетінін анықтауға арналған сауалнаманың жеке бір бөлімі олардың бірінші кезектегі күтілімдерінің мемлекеттің ашықтығы мен орнықтылығының артуымен байланысты екенін көрсетті. Осы тұста респонденттер тарапынан мемлекет пен халық арасындағы диалогты кеңейту (32,3%), мемлекеттік басқару сапасын жақсарту (23,3%), бүгінгіден де тұрақты саяси жүйені қалыптастыру (18,9%), елдің тәуелсіздігін нығайту (17%), мемлекет пен қоғам арасындағы диалогтың кеңейту (12,1%), парламенттің рөлін күшейту (11,3%) және демократияландыруды одан әрі тереңдету (9,3%) қажеттілігі анықталып отыр.

Сауалнамаға қатысушылардың едәуір бөлігі конституциялық реформалардың жүргізілуін өзінің жеке тұрмыс деңгейінің жақсаруымен тікелей байланыстырған. Жалпы алғанда 65,1% респондент ұсынылып отырған өзгерістер олардың жеке өмірі мен тұрмыс деңгейінің жағымды өзгеруіне әсер ететініне сенімді: 34% респондент «иә, сөзсіз», ал 31,1% «көбінде иә» жауаптарын берген. 

Жаңа Парламенттен азаматтар бірінші кезекте көбірек ашықтық, нәтижелі жұмыс және халықпен белсенді диалогты күтеді. Нақтырақ айтқанда, респонденттер Құрылтай депутаттары халыққа көбірек құлақ асады (37,8%) және адамдардың өмірін жақсартатын шешімдерді қабылдайды (32%) деген үміттерін білдірді.

Сонымен қатар, қазақстандықтар жаңарған Парламенттен жаңа саяси тұлғалардың пайда болуын (11,1%), қоғамдық талқылаулар мен оларға халықтың қатысуының көбеюін (6,2%) және заң шығарушы органның жалпы ықпалының күшеюін күтеді (6%).

Құрамына этномәдени бірлестіктердің, мәслихаттардың, қоғамдық кеңестер мен ҮЕҰ өкілдері кіреді деп күтілетін жаңа жоғары консультативтік орган Халық Кеңесінен азаматтардың күтілімдеріне келсек: респонденттердің басым көпшілігінің пікірінше (66,2%) ол барлық азаматтардың мүдделерін тең дәрежеде алға тартатын болады.

Респонденттердің едәуір аз бөлігі Халық кеңесі өз қызметі мен шешімдерінде көбірек жеке топтардың қызығушылықтарына бағытталады деп есептейді: мәслихатты 8,8%, ірі қоғамдық бірлестіктерді – 7,3%, аймақтық қоғамдық кеңестерді – 5%, этномәдени бірлестіктер – 4,8% белгілеген.

Жалпы, әлеуметтанулық зерттеу нәтижелері азаматтардың жүргізіліп отырған конституциялық реформаның мәніне, өкілді демократияның жаңа институттарының құзыретіне қызығушылық танытатынын, олар туралы жеткілікті жоғары деңгейде хабардар екенін, сондай-ақ олардың ашық әрі тиімді жұмыс атқаруына деген қоғамдық сұраныстың бар екенін көрсетеді.

Осының нәтижесі ретінде сауалнамаға қатысқан азаматтардың басым көпшілігі алдағы конституциялық реформаны қолдайтынын білдіреді. Жалпы алғанда, бұл – респонденттердің 78,4%-ы, олардың 40,1%-ы реформаны «көбіне қолдайды», ал 38,3%-ы «толық қолдайды». Бұл көрсеткіштер өз кезегінде реформаның уақтылы әрі қоғам тарапынан сұранысқа ие екенін растайды.

Президент Конституцияға енгізілетін алдағы өзгерістердің көлемді екенін атап өтті. Сіз конституциялық реформаны қаншалықты қолдайсыз?

Сауалнама әдістемесі: телефон арқылы сауалнама 2026 жылғы 24-28 қаңтар аралығында жүргізілді. Сауалнамаға қатысқандар саны 1 200 респондент. Зерттеуге Қазақстанның 17 облысынан және республикалық маңызы бар 3 қаласынан (Астана, Алматы және Шымкент) 18 жастан асқан азаматтар қатысты. Телефондық сауалнама ұялы байланыс абоненттері арасында жүргізілді. Сауалнама қазақ және орыс тілдерінде өткізілді. Статистикалық ауытқуы 2,8%-дан аспайды.

Әлеуметтік-демографиялық блок: сауалнамаға 46% ер адам және 54% әйел қатысты, респонденттердің 64%-ы қала тұрғындары, 36%-ы ауыл тұрғындары болды.

ҒЫЛЫМИ СЕМИНАРҒА ШАҚЫРУ

 «Қоғамдық пікір» зерттеу институты (Астана, Қазақстан) және Ханкук шет тілдері университетінің Орталық Азияны зерттеу институты (Сеул, Корея Республикасы)

бірлесіп
«Қазіргі жастар: сипаттамасы, құндылықтары, қызығушылықтары»
тақырыбында ғылыми семинар өткізеді.

Қазіргі жастардың құндылықтары – сарапшылар қауымдастығында кеңінен талқыланып жүрген маңызды мәселе. Жас ұрпақ үшін не маңызды? Олардың құндылықтары мен бағдарлары қандай? Қандай қызығушылықтары бар? Әр буынның бір-бірінен айырмашылығы неде? Болашақ туралы көзқарастары қандай? Болашақтың адамдары – олар кімдер?

Ғылыми семинар барысында Қазақстан, Оңтүстік Корея және Түркия зерттеушілері әр елдегі қазіргі жастарды, олардың өмірлік құндылықтары мен басымдықтарын, әртүрлі буындардың қызығушылықтары мен мақсаттарын талқылайды.  

Күні: 2026 жылғы 27 қаңтар

Уақыты:

09:30 – 10:00 – тіркеу, кофе-брейк

10:00 – 12:00 – ғылыми семинар

Өтетін орны: Astana International Financial Centre, «Рим» залы

Модератор: Ракишева Ботагоз Ислямовна, «Қоғамдық пікір» зерттеу институтының директоры, әлеуметтану ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Ұлттық мемлекеттік саясат мектебінің доцент м.а.

Барша ниет білдірушілерді қатысуға шақырамыз!

Алдын ала тіркелуіңізді сұраймыз.

Тіркелу: https://forms.gle/bF8y5e37NvAVSBhp6