Bước ra khỏi phòng mổ sau hơn sáu giờ đứng liên tục, bác sĩ Hùng, Trưởng khoa Phẫu thuật Tạo hình Niệu đạo, Bệnh viện Bình Dân, gần như kiệt sức. Vị chuyên gia vừa trải qua ca vi phẫu phức tạp, khi cần tập trung tối đa tâm sức để tỉ mỉ bóc tách lớp mô xơ chai cứng, dò tìm hai đầu niệu đạo đứt lìa vùi sâu dưới khung chậu và khâu nối bằng những mũi chỉ mảnh hơn tóc tơ để tái lập dòng chảy tự nhiên.
Chỉ thông báo "ca mổ thành công bước đầu" với người nhà đang thấp thỏm ngóng chờ bên ngoài, anh xin phép rời đi vì không còn sức giải thích thêm. Bên trong cánh cửa, chàng thanh niên 30 tuổi vừa được "tái sinh" sau 4 năm ròng rã mang túi nước tiểu bên hông vì đứt niệu đạo do ngã vực.
Trước đó, bệnh nhân đã qua nhiều ca mổ thất bại, mặc cảm, nghỉ việc, từng nghĩ quẩn và cự tuyệt bạn gái. Sau phẫu thuật thành công, chàng trai đi tiểu bình thường, nên duyên cùng người bạn gái lâu năm, hiện có hai con và gây dựng được sự nghiệp riêng.
Bác sĩ Lệnh Hùng trao đổi cùng bệnh nhân người Mỹ sau ca mổ thành công. Ảnh: Trần Nhung
Đây là một trong hơn 3.000 bệnh nhân được TS.BS Hùng, 44 tuổi, tháo gỡ "bản án chung thân" đeo túi nước tiểu. Ít ai biết, gần 20 năm trước, khi còn là bác sĩ nội trú, anh từng "rất ghét" lĩnh vực này.
Lúc bấy giờ, hẹp niệu đạo (ống tiểu bị thu hẹp gây cản trở dòng nước tiểu) do chấn thương là một bài toán gần như bế tắc tại Việt Nam. Bệnh nhân chỉ có hai lựa chọn là mở bàng quang ra da đeo túi nước tiểu suốt đời, hoặc định kỳ đến viện để "nong niệu đạo". Nhìn người bệnh quằn quại đau đớn khi bị thanh kim loại nhiều kích cỡ đâm xuyên qua đường tiểu mà vẫn hẹp tái đi tái lại, bác sĩ trẻ cảm thấy bất lực và thường tìm cách... trốn phụ mổ.
Bước ngoặt đến vào năm 2015, khi GS Joel Gelman (Đại học UC Irvine) - chuyên gia hàng đầu về tạo hình niệu đạo của Mỹ - sang Việt Nam. Tình cờ đảm nhận vai trò thông dịch viên, bác sĩ Hùng ngạc nhiên khi nghe giáo sư tuyên bố tỷ lệ mổ thành công lên tới 99%. Trực tiếp soi lại đường tiểu của bệnh nhân do giáo sư mổ và không thấy bất kỳ vết hẹp nào, bác sĩ Hùng lập tức xin theo học.
Bốn năm trước đó, ở tuổi 29, anh từng đoạt học bổng chương trình đào tạo chuyên sâu (fellowship) một năm tại Đại học Michigan (Mỹ) về mổ robot và phẫu thuật niệu nữ. Nhờ nền tảng ngoại ngữ tốt và sự am hiểu môi trường y khoa quốc tế, anh nhanh chóng vượt qua các bài kiểm tra khắt khe của giáo sư Gelman để quay lại Mỹ tu nghiệp về tạo hình niệu đạo, mang trọn vẹn kỹ thuật vi phẫu cắt nối tận - tận và tạo hình bằng niêm mạc miệng hoặc vạt da ở dương vật về Việt Nam.
Được sự ủng hộ từ PGS.TS.BS Trần Vĩnh Hưng, Giám đốc Bệnh viện Bình Dân, toàn bộ trang thiết bị phòng mổ được đầu tư đồng bộ, chuẩn xác như mô hình tại Mỹ. Máy nội soi mềm chuyên dụng thay thế ống soi cứng, giúp hạn chế tối đa tổn thương cho người bệnh. Hiện, tỷ lệ thành công đối với các ca mổ lần đầu do bác sĩ Hùng thực hiện gần như tuyệt đối. Bệnh viện Bình Dân duy trì tỷ lệ thành công chung đạt 98%, ngang ngửa các trung tâm hàng đầu tại Mỹ. Số ca mổ tăng nhanh từ 100-200 ca trong những năm đầu lên 500 rồi hơn 800 trong năm qua.
Áp lực lớn nhất với vị trưởng khoa thường đến từ những ca bệnh đã trải qua nhiều lần phẫu thuật thất bại tại các cơ sở khác. Ở những trường hợp này, cấu trúc giải phẫu bên trong đã bị biến dạng, mô xơ dính cứng thành một mớ bùi nhùi phức tạp, khiến bác sĩ khó lòng lường được những thử thách đang chờ đợi sau lưỡi dao mổ. Điển hình là bệnh nhân từ Hưng Yên từng tìm đến bác sĩ Hùng trong sự tuyệt vọng tột cùng, sau khi phải chịu đựng 16 lần nong niệu đạo vô cùng đau đớn và một lần phẫu thuật không thành công.
Có những ca kéo dài 12-13 tiếng đồng hồ. Đứng xuyên suốt từ sáng đến gần khuya, không ăn uống, kíp mổ phải tỉ mỉ đi tìm lại hai đầu niệu đạo bị đứt trong đống mô xơ, rồi cắt lọc sạch sẽ. Gánh nặng của người đi "sửa sai" từng khiến anh nhiều đêm mất ngủ, có những ca phải khuyên bệnh nhân về nghỉ ngơi vài tháng để êkíp có thời gian tìm phương án tối ưu.
Chính sự dấn thân vào những ca bệnh ở "bước đường cùng" đó đã định vị lại tên tuổi của y học Việt Nam trên bản đồ khu vực. Gần đây, một doanh nhân 47 tuổi người Mỹ đã bay đến Bệnh viện Bình Dân sau 15 năm sống chung với bệnh tật và trải qua 6 ca mổ thất bại tại Mỹ, Singapore, Thái Lan. Chỉ sau hai giờ phẫu thuật dưới tay bác sĩ Hùng và ba tuần lưu ống, chức năng bài tiết của ông hồi phục hoàn toàn.
"Tôi như được tái sinh thêm lần nữa sau chuỗi ngày sống trong suy sụp và bôn ba khắp nơi tìm phương pháp điều trị. Thật không ngờ, nơi mang lại thành công cho tôi lại là Việt Nam", nam bệnh nhân ngoại quốc chia sẻ.
TS.BS Đỗ Lệnh Hùng (bên trái) và giáo sư Joel Gelman trong phòng mổ. Ảnh: Trần Nhung
Ngày nay, giáo sư Gelman không còn cần phải cầm dao mổ hỗ trợ các ca khó mỗi lần sang Việt Nam. Ngược lại, Bệnh viện Bình Dân đang trở thành một trung tâm huấn luyện khu vực. Các bác sĩ từ Mỹ đến đây để kiến tập những ca bệnh phức tạp mà ở quê nhà họ hiếm khi gặp, trong khi bác sĩ Hùng thường xuyên bay sang Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia để mổ thị phạm.
Nhìn lại hành trình từ sự chán ghét đến sự gắn bó máu thịt với nghề, bác sĩ Hùng nghiệm ra quy luật "nghề chọn người". Bệnh lý niệu đạo không gây tử vong ngay lập tức, nhưng nó tước đoạt lòng tự tôn và tàn phá phẩm giá của một con người. Khi ống dẫn lưu được rút ra và dòng chảy tự nhiên được tái lập, những gì người thầy thuốc khâu nối lại không chỉ là một cơ quan sinh học, mà là toàn bộ hy vọng sống. Đó là lý do bác sĩ Hùng không bao giờ quên hình ảnh những người đàn ông trưởng thành, sau nhiều năm quên mất cảm giác đi tiểu bình thường, đã bật khóc nức nở và cúi gập người ôm lấy chân anh trong ngày xuất viện.
Lê Phương
