Cuối năm 2025, trạng thái ENSO đang ở pha La Nina yếu với nhiệt độ mặt nước biển vùng xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương thấp hơn trung bình nhiều năm. ENSO (El Nino South Oscillation) là dao động khí hậu tự nhiên ảnh hưởng mạnh đến thời tiết và khí hậu nhiều khu vực, trong đó có Việt Nam. Nó có 3 pha gồm La Nina với nhiệt độ mặt đại dương lạnh gây mưa bão nhiều, El Nino nhiệt cao gây nắng nóng hạn hán, và pha trung tính.
Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, La Nina đang có xu hướng suy yếu khá nhanh, thể hiện ở nhiệt độ nước biển ấm dần lên, gió tín phong giảm cường độ. Vì thế 2026 khả năng là một năm ENSO chuyển pha điển hình, tháng 1 đến 5 chuyển sang trạng thái ENSO trung tính với xác suất 75-85%. Giữa năm, ENSO trung tính vẫn là trạng thái chủ đạo, tuy nhiên nhiệt độ mặt nước biển có xu thế tăng.
Từ nửa cuối năm, xác suất xuất hiện El Nino bắt đầu tăng lên, khoảng 55-65%. Nếu hình thành, nhiều khả năng đây sẽ là El Nino yếu đến trung bình, tương tự các năm 2009, 1996, 2014, 2018.
Năm 2018, Biển Đông xuất hiện 9 cơn bão, 5 áp thấp nhiệt đới, trong đó ba cơn ảnh hưởng trực tiếp Việt Nam. Cùng với đó là 24 đợt không khí lạnh, 18 đợt nắng nóng và 26 đợt mưa lớn diện rộng. Mưa lớn dồn dập, liên tục trong ba tháng 7, 8 và 9 ở các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, tháng 10 và 11 ở ven biển Trung Bộ.
Nhà máy tan hoang sau bão ở Gia Lai năm 2025. Ảnh: Đức Hóa
Ít bão nhưng thiên tai phức tạp và khó dự báo hơn
Ông Mai Văn Khiêm lưu ý đầu năm ENSO ở pha trung tính nhưng không đồng nghĩa thời tiết ít cực đoan, thực tế đã ghi nhận nhiều năm thiên tai, phức tạp và khó dự báo hơn.
Với kịch bản ENSO năm 2026, ông Khiêm dự báo mùa mưa 2026 ở Việt Nam có khả năng diễn biến không đồng đều, phụ thuộc mạnh vào các hình thế thời tiết quy mô khu vực và nội mùa như dải hội tụ nhiệt đới, gió mùa, dao động MJO. Nguy cơ mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất vẫn ở mức cao, đặc biệt tại miền núi phía Bắc và miền Trung, nhất là trong các đợt mưa ngắn nhưng cường độ lớn.
Bão và áp thấp nhiệt đới có thể không nhiều, nhưng cường độ và quỹ đạo khó lường, nhất là nửa cuối mùa khi ENSO chuyển từ trung tính sang pha nóng. Cuối năm, nếu El Nino hình thành, nguy cơ khô hạn, thiếu nước, xâm nhập mặn có thể gia tăng, đặc biệt tại Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026-2027.
Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu nhận định tháng 1-3 nhiệt độ cả nước phổ biến xấp xỉ trung bình nhiều năm, riêng Bắc Bộ tháng 1 cao hơn 0,5-1 độ C do không khí lạnh hoạt động yếu hơn.
Tổng lượng mưa cả nước xấp xỉ trung bình nhiều năm, riêng Nam Bộ và Cao Nguyên Trung Bộ cao hơn. Tháng 2, Quảng Trị đến Đà Nẵng, phía đông Quảng Ngãi mưa 35-70 mm. Tháng 3, duyên hải Nam Trung Bộ và cao nguyên Trung Bộ mưa 50-100 mm, có nơi 150 mm, cao hơn trung bình 10-50 mm. Nam Bộ, tháng 1-2 mưa 10-30 mm, cao hơn trung bình 5-15 mm, tháng 3 mưa 30-70 mm, cao hơn 10-25 mm.
Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng xuất hiện nhiều ngày mưa trái mùa vào mùa khô hơn mọi năm. Các đợt nắng nóng có khả năng trở lại vào cuối tháng 2 ở Đông Nam Bộ, từ tháng 3 là Tây Bắc Bộ.
Ngập lụt tại sân vận động Mỹ Đình năm 2025. Ảnh: Văn Ngọc
2025 được đánh giá là năm thiên tai đặc biệt cực đoan khi xuất hiện tới 21 cơn bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông và quá nửa ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam gây nên chuỗi thiên tai dồn dập từ Bắc tới Nam. Hàng chục kỷ lục về lượng mưa được ghi nhận đã khiến 20 con sông vượt đỉnh lũ lịch sử. Thiên tai đã làm 468 người chết, thiệt hại hơn 100.000 tỷ đồng.
Gia Chính
