De Deense premier Mette Frederiksen zei het zonder omwegen: een Amerikaanse aanval op Groenland betekent het einde van de NAVO. Maar wat dan? Europa heeft meer hefbomen dan we denken. Van Big Tech-boetes tot economische sancties: dit zijn de opties die Brussel achter de hand houdt.
Dit zijn de 'wapens' die Europa kan inzetten als de VS Groenland binnenvalt
Het klinkt als een slechte Netflix-serie. Maar het is begin 2026, en de vraag ligt meer dan ooit op tafel. De raid op Venezuela heeft in Europa de vrees aangewakkerd dat Washington zich nu gesterkt voelt om Groenland als volgende doelwit te nemen. Leiders van Scandinavische landen tot het Verenigd Koninkrijk schaarden zich de voorbije dagen achter Kopenhagen en het zelfbeschikkingsrecht van Groenland.
Katie Miller, de vrouw van Trump-adviseur Stephen Miller, gooide olie op het vuur door een foto te posten van Groenland in Amerikaansevlagkleuren met één woord: 'BINNENKORT'. Dus stel dat het gebeurt, wat kan Europa eigenlijk doen tegen zijn machtigste bondgenoot?
Trump: "We hebben Groenland nodig"
Juridisch kluwen
Groenland valt officieel onder de NAVO-verdragsgeografie. Het NAVO-verdrag dekt ook aanvallen op eilanden in het Noord-Atlantisch gebied ten noorden van de Kreeftskeerkring, waaronder Groenland. De Finse buitenlandminister Elina Valtonen zei dat ook expliciet: Groenland is gedekt door Artikel 5. Een aanval op Denemarken is een aanval op alle bondgenoten, ook als de aanvaller zelf lid is.
Maar hier wringt het schoentje. Artikel 5 is geen automatische knop. Het is een politieke beslissing. In een crisis waarin de VS de agressor is, kan Washington elke NAVO-beslissing blokkeren, afzwakken of eindeloos vertragen. De organisatie die ons in Europa moet beschermen, wordt dan zelf het obstakel. En ja, dat zou de NAVO existentieel kunnen breken, precies omdat ze gebouwd is op vertrouwen dat de VS de ruggengraat vormt, niet de dreiging.
Daarom kijken sommige juristen ook naar de EU. Europa heeft een eigen bijstandsclausule (Artikel 42(7)) en die zou volgens de Europese Commissie ook gelden voor Groenland, simpelweg omdat het Deens grondgebied is. Maar juridisch is dit niet zwart-wit, omdat Groenland officieel geen EU-gebied is maar een geassocieerd overzees gebied. Sommige Commissie-interpretaties gaan richting “ja”, juristen wijzen op dat grijze gebied.
Militair: meer symbool dan slagkracht
Laten we eerlijk zijn. Europa gaat geen oorlog voeren met Amerika. En als het dat al wilde, mist het de slagkracht. Maar militaire aanwezigheid kan wél een politiek signaal zijn: “dit is Europees grondgebied, dit is onze rode lijn.”
De symboliek kan tellen. De voorzitter van het EU Militair Comité, de Oostenrijkse generaal Robert Brieger, riep de lidstaten al op om troepen naar Groenland te sturen. Niet om te vechten, maar om “aanwezigheid” te tonen. Let op: hij kan dat niet beslissen; het is advies, de politiek moet het doen. Duitsland, Frankrijk en andere hebben dit reeds informeel besproken.
Denemarken heeft intussen een forse arctische defensie-injectie aangekondigd. Het investeert zelf anderhalf miljard dollar in nieuwe inspectievaartuigen, drones en zelfs hondenslee-patrouilles. Een vliegveld wordt geüpgraded zodat F-35’s (van Amerikaanse makelij inderdaad) er kunnen opstijgen.
Een anonieme NAVO-diplomaat vatte de ironie samen in de Britse krant The Telegraph: “Berlijn wil geen troepen naar Oekraïne sturen omdat de situatie te ambigu is, maar praat openlijk over NAVO-troepen naar Groenland. Het is een moreel kompas zonder naald.”
De echte hefboom: Big Tech en de portemonnee
Waar Europa wél macht heeft, is op economisch vlak. Europa heeft iets wat de VS hard nodig heeft: 450 miljoen consumenten. De grootste interne markt ter wereld. Google, Apple, Meta en Amazon verdienen hier tientallen miljarden per jaar. En Europa heeft de afgelopen maanden laten zien dat het bereid is om te bijten.
Google kreeg in september een boete van bijna drie miljard euro voor het illegaal bevoordelen van eigen advertentiediensten. Apple moest vijfhonderd miljoen aftikken voor het blokkeren van alternatieve app-aanbiedingen. Meta kreeg tweehonderd miljoen euro aan de broek voor zijn omstreden “betaal of geef toestemming”-model. En X van Elon Musk kreeg honderdtwintig miljoen euro boete voor misleidende praktijken.
Dat is de basis. Maar als Groenland escaleert, kan Europa méér doen: strenger toezicht op data, platformdiensten en markttoegang. De Franse minister van Financiën Éric Lombard zei openlijk dat Europa instrumenten heeft, regulerend, fiscaal en douane, inclusief zwaardere eisen rond datagebruik voor digitale spelers. Concreet betekent dit Amerikaanse Big Tech uitsluiten van Europese financiële data en strengere regels voor hoe Amerikaanse platformen onze burgerdata mogen gebruiken,
En dan is er het Anti-Coercion Instrument (ACI): een EU-instrument sinds eind 2023 om economische dwang te beantwoorden met tegenmaatregelen. Van beperkingen op goederen en diensten tot beperkingen op toegang tot de EU-markt en publieke aanbestedingen. Die aanbestedingsmarkt is gigantisch belangrijk, ook voor de VS: Europese overheden spenderen ongeveer 2 biljoen euro per jaar.
Politiek is de toon op dat vlak harder geworden. EU-vicevoorzitter Teresa Ribera maakte duidelijk dat het Europese digitale regelboek “niet onderhandelbaar” is. Met andere woorden: Europa wil niet dat veiligheidspolitiek wordt 'afgekocht' met deregulering.
"Dreiging waarvoor EU en Denemarken geen plan hebben": wat als Trump ook Groenland binnenvalt? (Terzake, 5 januari 2026)
Trump slaat terug: tarieven, druk en visa
Natuurlijk zal Washington dit niet zomaar laten gebeuren. Een hardere Europese lijn betekent tegenreactie. Trump dreigt met extra tarieven op Europese goederen. Zijn handelsvertegenwoordiger noemde expliciet welke Europese bedrijven “de gevolgen zouden voelen”, bedrijven zoals DHL, SAP, Amadeus, Capgemini, Publicis en Mistral AI.
Daarnaast gaf de VS eind 2025 een politiek signaal door visa te weigeren aan 5 Europese figuren, onder wie ex-Eurocommissaris Thierry Breton. Minister Rubio omschreef hen als “radicale” actoren die Amerikaanse standpunten zouden onderdrukken. Europa reageerde woedend en hintte op wederkerige stappen.
De kern van de zaak
Dit gaat uiteraard niet alleen over Groenland. Dit is een stresstest voor de soevereiniteit van Europa. Is de EU een autonome speler met eigen rode lijnen, of een vazal die zich neerlegt bij “macht maakt recht”, zolang de macht aan dezelfde kant van de oceaan zit.
De instrumenten zijn er. Juridisch (NAVO/EU), militair (aanwezigheid), economisch (markttoegang, data, aanbestedingen, ACI). De vraag is vooral politiek. Durft Europa die instrumenten te gebruiken, nog vóór het precedent is gezet?
Toegeven aan dreigementen en druk kan misschien op korte termijn rust kopen, maar op lange termijn zal dat de prijs verhogen: wie eenmaal leert dat Europa buigt, zal vaker duwen.
