แก้ไขกฎหมายควบคุมสุรา มาตรา 32 ปลดล็อกโฆษณาเหล้าเบียร์จริงไหม?

เป็นที่สงสัยกันมานานแล้วว่า ทำไมโพสต์เรื่องเหล้าต้องโดนจับ ทำไมรีวิวเบียร์ถึงมีความผิด ทำไมเมนูอาหารบางร้านถึงต้องเซนเซอร์รูปเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ทำไมบางข้อความในโซเชียลมีเดียถึงต้องพยายามเลี่ยงไปใช้คำว่า ‘น้ำเก็กฮวย’ ทั้งๆ ที่ใครๆ ก็รู้ว่ามันคือเบียร์ และทำไมโฆษณาเครื่องดื่มของเจ้าใหญ่จึงสังสรรค์ด้วยการดื่มน้ำแร่หรือโซดา ทั้งๆ ที่ใครๆ ก็รู้ (อีกเช่นกัน) ว่าสิ่งที่อยู่ในแก้วมันต้องเป็นเครื่องดื่มแอลกอฮอล์สักอย่าง 

คำตอบของคำถามอยู่ที่ ‘มาตรา 32’ ของ พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ 

ความคืบหน้าล่าสุดคือ พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 ฉบับที่ผ่านการแก้ไข ประกาศในราชกิจจานุเบกษาไปแล้วเมื่อวันที่ 9 กันยายน 2568 และจะมีผลบังคับใช้ 60 วันหลังจากนั้น ซึ่งจะตรงกับวันพรุ่งนี้ 8 พฤศจิยายน 

แต่การแก้ไขมาตรา 32 ครั้งนี้เป็นการปลดล็อกให้เราสามารถพูดถึงความเมามายอย่างเสรีชนจริงหรือ? - ก็อาจไม่ใช่ทั้งหมด

มาตรา 32 กฎหมายที่กลายเป็นมาตรา 112 ของวงการเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

พ.ร.บ.ควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป็นกฎหมายเก่าที่ออกมาตั้งแต่ปี 2551 จากความพยายามควบคุมการโฆษณาของเจ้าใหญ่ ทำให้โทษค่าปรับที่พ่วงตามมาคือ 50,000 บาท เมื่อเอาฐานคิดนี้มาใช้กับปัจจุบันที่นิยามของ ‘สื่อ’ และการสื่อสารเปลี่ยนไป ความผิดจากการขึ้นบิลบอร์ดโฆษณากับเขียนรีวิวเครื่องดื่มลงโซเชียลมีเดีย มีความผิดไม่ต่างกัน โดนปรับที่ 50,000 บาทเท่ากัน ซึ่งแปลก แต่ก็จริง โดยตัวเนื้อความของมาตรา 32 ระบุว่า

“ห้ามมิให้ผู้ใดโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หรือแสดงชื่อ หรือเครื่องหมายของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ อันเป็นการอวดอ้างสรรพคุณ หรือชักจูงใจให้ผู้อื่นดื่มโดยตรงหรือโดยอ้อม”

ที่สำคัญคือ 80 เปอร์เซ็นต์ ของ 50,000 บาท ถูกคิดเป็นรางวัลนำจับ เป็นช่องทางให้ใครบางคนวิ่งหาหลักฐานความผิดเพื่อหารายได้เป็นอาชีพ

ด้วยการตีความอย่างกว้างขวางจนสามารถใช้เป็นเครื่องมือกลั่นแกล้งและหาผลประโยชน์ได้ จึงทำให้มาตรา 32 นี้ ถูกเรียกว่าเป็นประมวลกฎหมายอาญา ‘มาตรา 112’ ของวงการเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

• บทสรุปคดี ‘รีวิวเบียร์’ คุก 8 เดือน ปรับ 150,000 บาท รอลงอาญา 2 ปี
• มาตรา 32 กฎหมายควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ จากการห้ามโฆษณาถึงวันปลดล็อกพูดถึงเหล้าเบียร์อย่างเสรีชน

มาตรา 32 เวอร์ชั่นใหม่ ‘ปลดล็อก’ จริงหรือ

กฎหมายใหม่ยกเลิกนิยามกว้างขวางแบบเดิม และเพิ่มหมวด 4/1 เรื่อง ‘การโฆษณา’ เข้ามา โดยมีมาตรา 32/1 เป็นสาระสำคัญ มีใจความว่า

"ห้ามผู้ใดโฆษณาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เว้นแต่เป็นการให้ข้อมูลข่าวสาร ความรู้ หรือประชาสัมพันธ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด"

หรือสรุปง่ายๆ คือ ห้ามโฆษณาเพื่อจูงใจให้คนอยากดื่ม แต่สามารถให้ข้อมูลความรู้ได้

หากถามว่า เป็นการปลดล็อกหรือไม่ คำตอบคือ ‘ใช่’ เพราะตามกฎหมายเดิมคือการห้ามพูดถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แทบจะทุกมิติ แต่หลังการแก้ไข ผู้ประกอบการสามารถสื่อสารเกี่ยวกับตัวผลิตภัณฑ์ของตนเองได้ เช่น ที่มา วัตถุดิบ มาตรฐานการผลิต หรือสตอรีเบื้องหลังแบรนด์ได้โดยไม่ผิดกฎหมาย 

นอกจากนี้ กฎหมายใหม่กำหนดข้อห้ามที่ชัดเจนขึ้น เพื่อป้องกันการโฆษณาชักจูงให้ดื่ม คือ

• มาตรา 32/2: ห้ามใช้ชื่อเสียงของบุคคล ดารา, อินฟลูเอนเซอร์ เพื่อแสวงหาประโยชน์ส่วนตนในการสื่อสารชักจูงใจให้คนดื่ม เว้นแต่เป็นการสื่อสารทางวิชาการในวงจำกัด
• มาตรา 32/3: ห้ามโฆษณาสินค้าอื่น เช่น โซดา น้ำดื่ม โดยใช้ชื่อ โลโก้ หรือสัญลักษณ์ของเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ที่อาจทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นการโฆษณาเหล้าเบียร์
• ห้ามสนับสนุนกิจกรรมโดยแฝงโฆษณา: ห้ามการให้การสนับสนุนกิจกรรมสาธารณประโยชน์ (CSR) ที่มีลักษณะเป็นการส่งเสริมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีกำหนดรายละเอียดว่า ‘หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด’ ที่อยู่ในกฎหมายนั้นมีอะไรบ้าง และเราจะยังไม่รู้สิ่งนี้จนกว่าจะมีการออกกฎหมายลูกตามมาอย่างเป็นทางการ

สรุป (แบบพยายามให้ง่าย) อีกรอบก็คือ สิ่งที่เคยห้ามเด็ดขาดในมาตรา 32 เดิมถูกปลดล็อกไปแล้ว แต่เราจะสามารถประชาสัมพันธ์หรือพูดถึงเหล้าเบียร์กับสาธารณะได้แค่ไหน ยังไม่มีข้อกำหนดบอกมา 

เมื่อเป็นดังนี้ เมื่อถึงวันที่ 8 พฤศจิกายน ในทางปฏิบัติ หลายคนก็ยังกล้าๆ กลัวๆ กับการจะโพสต์รูปเหล้าเบียร์ลงโซเชียลมีเดีย หรือจะประชาสัมพันธ์ในเชิงผลิตภัณฑ์ชุมชนก็ลงรูปได้แบบกั๊กๆ และคงจะเป็นแบบนี้ไปอีกสักพักจนกว่าจะมีความชัดเจนด้านกฎหมายออกมา ซึ่งคาดว่าจะใช้เวลาประมาณ 1 ปี