Onze gezondheidszorg is een van de beste ter wereld. Maar de kosten lopen op en de wachtlijsten worden langer. Is het tij nog te keren? De toestand van de gezondheidszorg in vogelvlucht:
Wat betalen we
Zeg je zorgkosten, dan zeg je zorgverzekering. Zo’n twintig jaar geleden was de prijs van de verplichte basisverzekering zo’n 88 euro. En nu?
maak de grafiek af
Hoe duur is een verzekering
Gemiddelde prijs basisverzekering
x: 2010, y: 95
Data: Vektis
Lijngrafiek van de gemiddelde prijs van een basisverzekering door de jaren heen. De grafiek loopt van 2006 tot en met 2025. In 2006 was de gemiddelde prijs 88 euro. Door de jaren heen loopt de prijs op naar 156 euro in 2025.
De komende jaren blijft de prijs van de basisverzekering oplopen, is de verwachting. Naast de verplichte basisverzekering is er het verplichte ‘eigen risico’ - de eerste 385 euro aan zorgkosten betaal je zelf. De rest komt uit de grote pot waar iedereen in Nederland aan bijdraagt. Voor de helft wordt die pot gevuld met het geld dat wordt ingehouden op bijvoorbeeld loon, uitkering en pensioen.
Hoeveel kost de zorg in Nederland?
Van alle EU-landen geven alleen Duitsland en Oostenrijk relatief meer geld uit aan gezondheidszorg dan Nederland, de 24 andere landen minder.
maak de grafiek af
Hoeveel geld waren we in 2023 per inwoner aan zorgkosten kwijt?
1000%
Data: CBS
Het juiste antwoord: Gemiddel waren we in 2023 per inwoner 5871 euro kwijt aan zorgkosten.
Jaar in jaar uit wordt de zorg duurder. De politiek zoekt dus naar manieren om die zorgkosten binnen de perken te houden.
Van de 499 miljard euro die de Nederlandse overheid in 2024 uitgaf, ging ruim een vijfde (113 miljard euro) ‘op’ aan gezondheidszorg. Dat is 10 procent van de volledige waarde van de Nederlandse economie (bbp). Het Centraal Planbureau verwacht dat dat in 2060 bijna dubbel zo veel is. Waardoor stijgen de zorgkosten? Tik op de kaartjes om de redenen te zien:
draai de kaartjes
Waar gaat al het geld heen?
Wat je zorgkosten zijn, verschilt nogal per situatie en levensfase. Geboren worden is bijvoorbeeld vrij prijzig: gemiddeld kost een eerste levensjaar 4400 euro. En in de jaren daarna kost een jongetje de verzekeraar meer dan een meisje.
wat is de piek?
Gemiddelde zorguitgaven
Declaraties basisverzekering
mannen vrouwen
Data: CBS
Bij tieners is dat anders: als jonge vrouwen anticonceptie gebruiken, stijgen voor hen de zorgkosten. Vrouwen tussen de 25 en 40 kosten gemiddeld bijna twee keer zo veel als mannen in die groep. De reden: zwangerschap. De 60-plussers maken gemiddeld veruit de hoogste zorgkosten, door een hogere kans op ziekte of overlijden.
sleep in de juiste volgorde
Waaraan waren we in 2023 de meeste zorgkosten kwijt?
De medisch specialistische zorg is verreweg de grootste kostenpost. In 2023 werd gemiddeld ruim 3000 euro per persoon gedeclareerd binnen de basisverzekering. Meer dan de helft van dat bedrag was voor medisch specialistische zorg.
Onder medisch specialistische zorg valt alle zorg in het ziekenhuis. Dat is vooral duur door nieuwe behandelingen voor patiënten met hartkwalen, kanker en neurologische aandoeningen. Nieuwe therapie, operaties en medicijnen zijn naar verhouding vaak erg duur en drijven de zorgkosten op. Een belangrijke kanttekening is wel dat Nederlandse artsen deze kosten actief proberen te verlagen door bijvoorbeeld te onderzoeken of zorg efficiënter kan en of bijvoorbeeld lagere doseringen van medicijnen even effectief zijn.
Wordt de zorg onbetaalbaar?
Nederland kent dus een verplichte basisverzekering van gemiddeld 156 euro. Tegelijkertijd kun je in aanmerking komen voor zorgtoeslag om die te kunnen betalen. Ondanks dat zijn de zorgkosten voor een aanzienlijk deel van de Nederlanders te hoog. Vorig jaar heeft – vanwege de zorgkosten - 8 procent van de Nederlanders afgezien van een doktersbezoek, verdere behandeling of medicatie. En die zorgkosten zullen naar verwachting dus blijven stijgen. De belangrijkste reden daarvoor is de toename van het aantal mensen boven de 65 jaar oud: vergrijzing. Op dit moment zijn 4 miljoen Nederlanders ouder dan 65. Hoeveel zullen dat er naar verwachting in 2040 zijn?
maak de grafiek af
Hoeveel miljoen Nederlanders zullen er naar verwachting in 2040 ouder dan 65 jaar zijn?
x: 2025, y: 3.755679
Data: CBS
Lijngrafiek van hoeveel miljoen Nederlanders er naar verwachtin in 2040 65 jaar of ouder zal zijn. In het jaar 2000 was dit ongeveer 2.15 miljoen. In 2025 zijn dit er 3.75 miljoen. naar verwachting zijn dit er 4.76 miljoen in 2040.
Daarnaast wordt Nederland gemiddeld ook ouder. En dus groeit de groep mensen met een grotere zorgbehoefte en hogere zorgkosten. De beroepsbevolking groeit ook, maar niet net zo hard als de vergrijzing toeslaat.
Steeds minder schouders dragen de lasten voor de stijgende zorgkosten.
Personeelstekort
Ook kampt de zorg met een personeelstekort. Er zijn steeds meer mensen nodig om aan de toenemende zorgvraag te voldoen. In 1995 werkte een op de acht mensen van de beroepsbevolking in de zorg; In 2024 was dat al een op de zes; In 2060 is de verwachting dat een op de drie mensen nodig zullen zijn in de zorg In de eerste drie maanden van dit jaar stonden 68.000 vacatures open. En vooral in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) zorgt dit voor lange wachtlijsten.
Juist door die onderbezetting is de werkdruk hoog, wat weer leidt tot ziekteverzuim. Het ziekteverzuim onder zorgpersoneel is het hoogst van alle sectoren: 8,1 procent. Het personeelstekort speelt in het hele land, maar in sommige regio’s meer. In krimp- en grensregio’s wonen meer ouderen, maar juist minder zorgmedewerkers. Specialistische zorgafdelingen sluiten daardoor noodgedwongen, waardoor mensen verder moeten reizen voor de juiste zorg.
Mantelzorg
Als gevolg van de personeelstekorten en stijgende zorgvraag is het aantal mantelzorgers sterk toegenomen.
Een deel van de mantelzorgers voelt zich overbelast door de combinatie van zorgtaken met werk, school of het eigen gezin. Doordat Nederland vergrijst, zullen er ook meer mantelzorgers nodig zijn.
Kortom
De druk op het Nederlandse zorgstelsel neemt toe, door vergrijzing en tekorten. Ook wordt de zorg minder toegankelijk, denk aan lange wachtlijsten en afstand tot zorginstellingen. Om zorgkosten in de hand te houden, bezuinigden opeenvolgende kabinetten op de zorg. Zij zetten in op efficiënte zorg, of lieten mensen meer zelf betalen. Daarnaast wilde de politiek in Den Haag dat ouderen langer thuis zouden blijven wonen in plaats van in kostbare verzorgingshuizen. Maar veel van die maatregelen pakten ongunstig uit. Zo leidde de sluiting van verzorgingshuizen tot langere reisafstanden voor het verplegend personeel, nam de druk op mantelzorgers toe en werd eenzaamheid onder ouderen een groter probleem.
Laat ons weten wat je van deze productie vond:
Benieuwd naar de cijfers van een ander thema?
