Twee kabinetten op rij vielen erover en ook deze verkiezingen staat het weer centraal: het asiel- en migratiebeleid. Wie komen naar Nederland? Is dat de afgelopen jaren toe- of afgenomen? En wat betekent dat? We zetten de cijfers voor je op een rij.
Van alle tijden
Migratie van en naar Nederland is van alle tijden. Mensen komen en vertrekken om verschillende redenen: werk, studie, de liefde, familie of asiel. Er zijn nu meer Nederlanders met een migratieachtergrond dan 25 jaar geleden.
maak de grafiek af
Hoeveel procent van de Nederlanders heeft een migratieachtergrond?
10%
Data: CBS
28 euro
Ben je een Nederlander, maar in het buitenland geboren dan ben je in de statistieken een eerstegeneratie-migrant. Hier geboren, maar één van je ouders niet, dan tweedegeneratie.
Het aantal mensen dat jaarlijks komt en gaat, zie je hieronder. De laatste twintig jaar groeit het aantal mensen dat komt flink. Door conflicten elders, maar ook door de hoge instroom van arbeids- en kennismigranten. Onder de streep zie je het aantal mensen dat vertrekt. Ook dat aantal groeit, vooral door migranten die weer weggaan. Van degenen die tussen 2010 en 2013 naar Nederland kwamen, was tien jaar later 60 procent weer vertrokken.
Streep je wie komt en gaat tegen elkaar weg, dan houd je het migratiesaldo over.
Er zitten jaren tussen waarin er meer mensen vertrokken dan erbij kwamen, maar veelal komen er meer mensen bij dan dat er weggaan. Voor een groot deel zijn dat arbeidsmigranten. Soms zijn pieken direct te linken aan specifieke gebeurtenissen. Welke? Klik op de knop om het te zien.
klik op de knoppen
Migratiesaldo
Aantal immigranten - emigranten
Wie komen er allemaal?
Politiek gezien gaat het veel over wie er bijkomen: de instromers. Ook zorgen die bestaan in de maatschappij hebben veelal betrekking op deze groep. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau vinden Nederlanders culturele diversiteit over het algemeen een toegevoegde waarde voor de samenleving. Daarnaast zijn er ook zorgen over de gevolgen van migratie voor de woningmarkt, veiligheid en nationale identiteit. Hieronder zie je wie er in 2023 bij kwamen, dat wil zeggen: de reden van hun komst.
Arbeidsmigratie
Van alle migranten die in 2023 naar Nederland kwamen, kwam het grootste deel om te werken, bijna een derde. Sinds 2004 groeit het aantal arbeidsmigranten. Dat komt grotendeels doordat toen een aantal Oost-Europese landen bij de EU kwam, waardoor goedkope arbeidskrachten uit die landen gemakkelijk in Nederland aan de slag konden. En er zijn expats en kennismigranten. Die komen hier tijdelijk werken voor internationale organisaties of komen vanwege hun kennis of skills naar specialistische bedrijven als oliebedrijf Shell of chipfabrikant ASML. Waar komen de meeste immigranten vandaan?
Sorteer de landen
Studie
Dan de buitenlandse studenten die hiernaartoe komen: 14 procent van het totaal. De meesten komen uit Europa, Duitsland in het bijzonder. In 2005 studeerden nog zo’n 33.000 internationale studenten in het hoger onderwijs. Op hoeveel zitten we nu, 20 jaar later? Trek de lijn:
maak de grafiek af
Internationale studenten
In het hoger onderwijs
x: 2010, y: 50.5
Data: CBS
131000 studenten in 2024
Dat veel internationale studenten graag naar Nederland komen om te studeren, brengt voordelen met zich mee, denk aan kennisdeling en verschillende perspectieven in het onderwijs. Tegelijkertijd zijn er zorgen: collegezalen zijn overvol, er is weinig huisvesting en hoge werkdruk bij onderwijsinstellingen.
Oekraïne
Na 2022 kwamen bijna 130.000 Oekraïners naar Nederland, gevlucht voor de Russische invasie in hun land. Zij hebben een speciale status, waardoor ze anders dan andere vluchtelingen toegang krijgen tot huisvesting en onderwijs. En ze mogen in Nederland aan het werk zonder speciale vergunning.
Asiel
In 2024 kwamen 44.000 asielzoekers (ongeveer 32.000) en nareizigers (12.000) naar Nederland, zo'n 14 procent van alle immigranten dat jaar. Je mag in Nederland blijven als je in je land van herkomst gevaar loopt door oorlog, geweld of vervolging. Armoede, honger, natuurrampen en andere redenen zijn geen reden voor een verblijfsvergunning.
Voor nareizigers geldt dat ze een verblijfsstatus krijgen, omdat een familielid van ze die eerder ook al kreeg. Hoeveel van de 32.000 eerste asielaanvragen in 2024 zijn goedgekeurd is nog niet duidelijk. In 2023 lag dat zogenoemde inwilligingspercentage op 61 procent. In 2022 was dat 78 procent. Asielopvang Politiek gezien is de asielinstroom een beladen topic, niet alleen in Den Haag, ook landelijk gezien. Dat heeft onder meer te maken met de asielopvang. Nederland heeft een structureel tekort aan opvangplaatsen voor het aantal mensen dat hier naartoe komt en asiel vraagt. Dat tekort speelt bij het aanmeldcentrum in Ter Apel en bij (nood)opvangplekken door heel Nederland.
In het kort: een asielzoeker meldt zich in Nederland in Ter Apel. Daarna zou diegene in afwachting van het asielproces moeten doorstromen naar een opvanglocatie ergens anders in het land. Door het tekort aan opvangplekken gaat dat doorstromen vaak niet goed. Plekken daar worden bezet gehouden door statushouders (asielzoekers die mogen blijven), omdat die op hun beurt weer niet kunnen doorstromen naar de vastgeroeste woningmarkt. Daarnaast lopen het aantal openstaande asielaanvragen en de tijd die de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) erover doet om ze af te handelen al jaren op. Het duurt nu meer dan anderhalf jaar (79 weken) voordat een asielzoeker te horen krijgt of hij of zij mag blijven. Asielzoekers blijven daarom langer dan voorheen afhankelijk van de asielopvang, wat leidt tot vollere azc's.
maak de grafiek af
Hoeveel procent van de mensen in de asielopvang zijn statushouder?
10%
Data: COA
25 euro
Behalve woningen (ook voor statushouders) is er dus een tekort aan opvangplekken in het land. Waar die langzaam volliepen, werden de afgelopen jaren nauwelijks nieuwe reguliere opvangcentra geopend. In plaats daarvan zijn vooral nood- en crisisopvangcentra geopend.
In tegenstelling tot de reguliere opvang is noodopvang tijdelijk en met minder voorzieningen. Vaak zijn ze gevestigd in panden die leegstaan, zoals kantoorpanden of sporthallen. Of in hotel of pensions. Het COA (Centraal Opvang Asielzoekers) sluit in dat geval contracten af met eigenaren, die tijdelijk zijn en vooral ook duur.
maak de grafiek af
Gemiddelde kosten van een plek in de reguliere opvang
Hoeveel kost een plek in de noodopvang gemiddeld per jaar?
10000 euro
Data: COA
69400 euro
Gemeenten zijn door de spreidingswet wettelijk verantwoordelijk om opvang te regelen, maar twee derde van de gemeenten heeft minder opvangplekken dan hun wettelijke taak voorschrijft. Klik op de kaarten om erachter te komen waarom gemeenten hun doelen niet halen:
draai de kaartjes
Conclusie
Migratie blijft een heikel punt voor de Nederlandse politiek. De laatste twee kabinetten struikelden allebei over dit thema. Ook binnen de samenleving zijn het de zorgen over dit verkiezingsthema die tot verhitte debatten leiden over huisvesting, veiligheid en nationale identiteit. Het is door het gebrek aan woningen en opvangplekken dat arbeidsmigranten met grote groepen in kleine huizen in woonwijken terechtkomen of op vakantieparken. Statushouders blijven vastzitten in asielcentra omdat ze geen woning kunnen vinden. Gemeenten moeten Oekraïners weigeren door gebrek aan opvangplek en internationale studenten worden opgeroepen niet te komen vanwege een gebrek aan kamers. In Den Haag proberen verschillende kabinetten de problemen rondom migratie aan te pakken. Denk aan de spreidingswet (die nu van kracht is), waarmee de opvang van asielzoekers beter over het land moet worden verdeeld of de wens om een crisistoestand uit te roepen om harde asielmaatregelen mogelijk te maken. Veel van die aangekondigde harde asielmaatregelen zijn er tot nog toe niet gekomen. Ze zijn niet haalbaar, blijken duur, gaan tegen internationale verdragen in of zouden de problemen in de keten juist vergroten.
Laat ons weten wat je van deze productie vond:
Benieuwd naar de cijfers van een ander thema?
