Odwiedziła superbogaczy na ich jachtach. "Lepiej mieć cztery miliardy niż trzy..."

Jachty pokazują, że są ludzie, którzy mają za dużo pieniędzy. W przeciwieństwie do nieruchomości czy dzieł sztuki, jachty nie zyskują na wartości. Są maszynami niszczącymi pieniądze. Ale to czyni je również symbolem statusu. Każdy, kogo stać na jacht, pokazuje, że nie musi martwić się o pieniądze. Jest to również sposób na zapewnienie sobie dostępu do ekskluzywnego świata. Myślę, że jachty są dobrą metaforą dla odczuwania dekadencji tego świata.

Ludzie na tym świecie powinni być bardzo szczęśliwi. Czy można kupić szczęście za pieniądze?

Pieniądze dają szczęście, szczególnie na początku. Kiedy nie ma się nic, a potem ma się 3 mln euro, pieniądze zmieniają wszystko — zapewniają bezpieczeństwo i umożliwiają wiele wspaniałych rzeczy. Nie trzeba już żyć z pracy zarobkowej. Ale superbogaci ludzie, których spotkałam, byli bardziej zaniepokojeni pytaniem:

"Czy potrzebuję miliarda, czy 1,5 miliarda?".

W tym momencie nie sądzę, by więcej pieniędzy dawało więcej szczęścia.

A co?

Może również stać się ciężarem, ponieważ nieustannie się martwisz — o bezpieczeństwo swoich aktywów, o swój spadek, o następne pokolenie, o to, by twoje dzieci nie stały się nic niewarte, o właściwe zarządzanie. O upewnienie się, że bliscy ci ludzie cię nie zdradzą. I, do końca nie mogłam zrozumieć, dlaczego ważne jest posiadanie czterech, jeśli masz trzy miliardy.

To niesamowite, jak trudno jest niektórym ludziom powiedzieć: "Wystarczy". Najwyraźniej taka jest ludzka kondycja.

Szacuje się, że w Niemczech jest około 1,5 mln osób z majątkiem przekraczającym milion euro. Jest od 20 tys. do 30 tys. osób z majątkiem przekraczającym 10 mln euro i ok. 2,9 tys. Niemców, którzy posiadają ponad 47 mln euro. Około 250 z nich to miliarderzy. 60 do 70 proc. odziedziczyło swój majątek, podczas gdy aktywa o wartości poniżej miliona euro są często zdobyte samodzielnie.

Nagonka na trenerów personalnych, którzy obiecują, że uczynią cię bogatym, może mieć coś wspólnego z faktem, że młodym ludziom może być dziś trudniej zbudować bogactwo. Co może być tego przyczyną?

Dystrybucja bogactwa w Niemczech jest bardzo statyczna. 40 proc. Niemców nie posiada żadnych aktywów. A klasyczny sposób na rozpoczęcie budowania bogactwa — zakup nieruchomości — jest już prawie niemożliwy ze względu na wysokie ceny, zwłaszcza na obszarach miejskich. Jednocześnie nie mamy silnego kapitału własnego ani kultury start-upów. Częstym błędem popełnianym przez Niemców podczas gromadzenia bogactwa jest to, że nie inwestują pieniędzy, a zatem nie stają się bogaci. W rezultacie bogactwo pozostaje w rękach nielicznych, zwłaszcza w starych, już zamożnych rodzinach.

I oni starają się go jeszcze zwiększyć. Rozmawiałaś także z wieloma obecnymi lub byłymi doradcami biur rodzinnych, które zarządzają majątkiem bogatych ludzi. Jakich zwrotów można się tam spodziewać?

Zdecydowanie ponadprzeciętny zwrot, często dwucyfrowy, w przeciwnym razie wysiłek nie byłby tego wart. Biura rodzinne muszą zapewniać więcej niż zwykłe zwroty rynkowe, w przeciwnym razie można by po prostu zainwestować pieniądze w ETF. Istnienie biura rodzinnego oddziela "normalnych bogatych" od superbogatych. Pojedyncze biuro rodzinne obsługujące tylko jedną rodzinę jest niezwykle kosztowne. Zatrudnia wysoko wykwalifikowanych specjalistów, którzy zarabiają co najmniej milion euro rocznie. Jest to opłacalne tylko w przypadku aktywów liczonych w dziesiątkach milionów. Zarządzanie aktywami musi zapewniać zwrot, aby pokryć same koszty bieżące.

Jak dokładnie wygląda zarządzanie aktywami? Co dzieje się z kapitałem?

Po pierwsze, aktywa są ustrukturyzowane. Jest on rozdzielany na różne klasy aktywów, na przykład nieruchomości, akcje, fundusze hedgingowe, a nawet specjalne przedmioty kolekcjonerskie, takie jak lasy lub posiadłości. Biuro rodzinne zazwyczaj stosuje podejście zorientowane na bezpieczeństwo: najpierw zabezpiecza się kapitał, a następnie dąży się do jego wzrostu. Celem jest zachowanie aktywów dla kilku pokoleń. Ta konserwatywna polityka inwestycyjna jest z jednej strony zrozumiała, ale z drugiej strony zastanawiam się, czy jest to właściwe podejście. Musimy inwestować w innowacje i nowe rzeczy, ale wiele z tych aktywów ma tendencję do "betonowania" i nie jest inwestowanych z apetytem na ryzyko.

Piszesz, że rodzinne biuro inwestycyjne zatrudniło leśników, aby znaleźć produktywne lasy na całym świecie.

Dla wielu bogatych ludzi posiadanie lasu jest czymś emocjonalnym, niemal romantycznym. Jednak w Niemczech lasy są trudne do zdobycia, ponieważ często są trzymane w rodzinach od pokoleń. Nie jest to również zbyt opłacalne. Dlatego wiele osób inwestuje w lasy za granicą, na przykład w Ameryce Środkowej lub Europie Północnej. Lasy to nie tyle inwestycja przynosząca zyski, co raczej sprawa serca.

Piszesz również o zautomatyzowanym systemie inwestycyjnym z "sygnalizacją świetlną". Co to dokładnie jest?

Tak, to był model zaprezentowany przez menedżerów funduszy hedgingowych w biurze rodzinnym. Jest to system sterowany algorytmem, który wyświetla sygnalizację świetlną w zależności od sytuacji na świecie: zielona oznacza inwestuj, czerwona oznacza nie inwestuj. Algorytm podejmuje wszystkie decyzje bez emocji. System powinien pozostać stabilny nawet podczas kryzysów. Brzmi to imponująco, ale dla mnie nie ma sensu. Moim zdaniem pieniądze powinny robić coś więcej niż tylko się mnożyć. Powinny być inwestowane rozsądnie, na przykład w celu napędzania innowacji, tak jak robią to niektórzy bogaci ludzie, tacy jak bracia Andreas i Thomas Strüngmann, w badaniach nad rakiem lub opracowywaniu szczepionek.

W swojej książce piszesz o przekonaniu wielu bogatych ludzi, że ich bogactwo opiera się wyłącznie na ich ciężkiej pracy. Jak ty to widzisz?

Wielu superbogatych ludzi wierzy, że ich bogactwo opiera się wyłącznie na ich własnych osiągnięciach. Oczywiście dyscyplina i gotowość do podejmowania ryzyka to ważne cechy, które mogą prowadzić do sukcesu. Ale twierdzenie, że ekstremalne bogactwo pochodzi wyłącznie z siły woli, ignoruje wiele innych czynników — takich jak dziedziczenie, sieci, warunki początkowe lub po prostu szczęście.

Wielu autorów książek i trenerów również przysięga "Musisz tylko uwierzyć w siebie" lub "Wyobraź sobie te wszystkie miliony", aby stać się bogatym. Zaczyna się to od światowego bestsellera "Myśl i bogać się" Napoleona Hilla i przechodzi aż do trenerów Instagrama. Czy każdy może to zrobić?

Tak, to powszechne zjawisko. Nie ma wątpliwości, że silna wola może wiele osiągnąć. Nie chcę tego całkowicie demonizować. Całkiem sporo superbogatych ludzi ma na ścianie tabliczki ze swoimi milionowymi celami. Ale przekonanie, że ekstremalne bogactwo opiera się wyłącznie na własnej woli, jest po prostu bzdurą. Oczywiście widzimy, że milionerzy, którzy sami się dorobili, mają pewne cechy charakteru. Brakuje jednak grupy kontrolnej. Ilu ludzi jest zdyscyplinowanych, dobrze radzi sobie z niepowodzeniami i ma silną wolę — i nie stają się bogaci? Oczywiście pomaga to również usprawiedliwić wielkie nierówności, jeśli można powiedzieć: To tylko wola. Jeśli biedni będą tylko bardziej chcieć, to również staną się bogaci. To w zasadzie kończy wszelkie dyskusje na temat tego, czy zewnętrzne interwencje, takie jak podatki lub systemy edukacji, mogą odgrywać jakąś rolę. Nie jestem zwolennikiem twierdzenia, że wszystko zależy od struktur. Ale oczywiście nie można zaprzeczyć, że struktury odgrywają rolę w tym, kto się bogaci.

Opisujesz luksus jako narkotyk. Co przez to rozumiesz?

Podczas moich badań zatrzymałam się w bardzo drogim hotelu spa, był to dla mnie raj na ziemi. Ale nie wszyscy goście tak się czuli.

Jeden z moich partnerów w rozmowie, pochodzący z rodziny miliarderów, powiedział mi, że przyzwyczajasz się do tego luksusu i musisz stale zwiększać jego dawkę.

Ponadto nie jesteś już przyzwyczajony do radzenia sobie z normalnymi przeciwnościami codziennego życia. Tak więc luksus sprawia, że stajesz się mniej odporny. Jeśli ciągle podróżujesz metrem w Berlinie, jesteś szczęśliwy, jeśli żyjesz stabilnie i masz czym oddychać. Mówi, że zna wielu bogatych ludzi, którzy oczekują, że wszyscy wokół nich będą działać na ich korzyść i denerwują się drobnymi rzeczami. Ale wszyscy bogaci ludzie, których spotkałam, byli bardzo różni. Z wyjątkiem tego, że często byli to starsi mężczyźni z Niemiec Zachodnich. Tak właśnie wygląda bogactwo w Niemczech.

Niektórzy bogaci ludzie, których spotkałaś, również mieli wielkie obawy, zwłaszcza przed utratą bogactwa.

Wiele osób obawia się, że ich majątek będzie zagrożony od wewnątrz, na przykład przez nierozsądne decyzje podejmowane przez ich własne dzieci lub przez bliskie im osoby, które ich oszukają. Innym poważnym lękiem jest obawa przed wywłaszczeniem, choć w Niemczech nie ma na to prawie żadnych dowodów. Wreszcie, istnieje również realny strach przed całkowitym upadkiem, czy to z powodu załamania waluty, czy klęski żywiołowej. Niektórzy bogaci ludzie mają plany ucieczki i bezpieczne przystanie, na przykład w Nowej Zelandii lub Ameryce Środkowej, i mają dokładne pomysły, jak się tam dostać w sytuacji awaryjnej.

Zdumiewające są dla mnie możliwości dołączania warunków do dziedziczenia. Nie tylko dla dzieci, ale także dla małżonków.

Tak, na konferencji biur rodzinnych dyskutowano o tym, jak zapewnić, by dzieci nie roztrwoniły rodzinnego majątku beztrosko. Jednym z rozwiązań są tzw. klauzule clawback. Stanowią one, że aktywa pozostają w posiadaniu dziecka tylko wtedy, gdy spełni ono określone warunki, takie jak zawarcie związku małżeńskiego lub uzyskanie określonego stopnia naukowego. Lub małżonek, który nie może ponownie wyjść za mąż po śmierci drugiego partnera, w przeciwnym razie majątek przejdzie na kogoś innego.

W jakim stopniu bogactwo w Niemczech charakteryzuje się dziedziczeniem?

Bardzo zdecydowanie. Niemcy są jednym z "krajów dziedziczenia", w których duża część majątku jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. To prawda, że superbogaci często twierdzą, że mądrze inwestują. Ale wysoki odsetek dziedziczenia oznacza, że nie ma prawie żadnej mobilności społecznej — bogactwo pozostaje w tych samych kręgach i nadal tam rośnie.

Twierdzisz, że pracująca klasa średnia jest szczególnie obciążona podatkami?

Dokładnie. Nasze państwo jest finansowane głównie z podatków od pracy i konsumpcji. W przypadku niedoborów budżetowych pracująca klasa średnia i osoby o wysokich dochodach są bardziej obciążone, podczas gdy aktywa i zyski kapitałowe są ledwo dotykane. Utrudnia to klasie średniej gromadzenie aktywów. Zadaję sobie pytanie: czy jest to właściwy system zachęt? Czy pozostawiamy aktywa, które już tam są, aby rosły w spokoju? Zachętą nie powinno być: Mam miliard i nikt go nie tknie, ale raczej: Jeśli się postaram, zostaną mi pieniądze, dzięki którym będę mógł zbudować sobie dobre życie.

Niektórzy twierdzą, że nierówności są pozytywne, ponieważ oznaczają, że bogaci mają kapitał, który mogą mądrze zainwestować.

Thomas Bscher, prawdopodobnie najbogatsza osoba w Kolonii, powiedział mi, że bogaci ludzie mogliby lepiej wykorzystywać swoje pieniądze. Gdyby po prostu rozdał swoje pieniądze, ludzie prawdopodobnie po prostu by je wydali. Trudno jednak udowodnić, że bogaci zawsze podejmują najlepsze decyzje inwestycyjne. Niektórzy ludzie zastanawiają się, czy zakup ich dwudziestej nieruchomości jest naprawdę najlepszym wyborem. Inni też mogliby mieć dobre pomysły, gdyby mieli kapitał. Chciałbym dać szansę większej liczbie osób.

Gdzie jest zachęta, jeśli każdy ma taką samą kwotę?

Nie uważam, by nierówności były czymś złym. I zdecydowana większość ludzi tak uważa. Większość ludzi nie ma problemu z tym, że ktoś ma więcej, bo ciężko pracował lub miał dobry pomysł. Problemem jest zakres nierówności, zwłaszcza poprzez dziedziczenie. Być może powinny istnieć ramy, w których nierówności nie stają się zbyt duże.

W Niemczech 10 proc. populacji posiada około 60 proc. całkowitego bogactwa. Za sto lat będą oni prawdopodobnie posiadać 80 proc. majątku. Poprzez dziedziczenie bogactwo będzie nadal gromadzone w niektórych rodzinach. Jak można temu zaradzić?

Jedną z możliwości byłby podatek majątkowy, który zacząłby obowiązywać, gdy majątek przekroczy pewną sumę. Albo minimalny podatek dla miliarderów, jak zaproponował prezydent USA Joe Biden. Albo zamknięcie wielu luk w podatku od spadków i darowizn. Bogaci w naszym kraju mają się dobrze, nie muszą wozić swoich dzieci do szkoły opancerzonymi pojazdami, więc mogliby dać coś od siebie. Uważam, że konieczne jest ożywienie dyskusji na temat nierówności majątkowych w Niemczech — bez piany na ustach, którą czasami mają obie strony. Niektórzy wzywają do wprowadzenia podatku majątkowego, inni do debaty na temat zazdrości. Ważne jest, aby istniały wysokie kwoty wolne od podatku, tak aby nikt nie musiał się obawiać, że państwo dotknie małych aktywów.

Ale wiele dużych fortun jest często w posiadaniu firm.

Niemniej jednak aktywa są przekazywane. Podatek od spadku może być również spłacany w ratach przez wiele lat.

Istnieje obawa, że bogaci wyjadą za granicę.

Wielu grozi, że to zrobi, ale nie wierzę, że większość faktycznie odejdzie.

A jak konkretnie wyglądałby podatek majątkowy? Czy państwo wróciłoby do domu i przeszukało szafki w poszukiwaniu złotych łyżek?

Nie, nikt tego nie chce. Nikogo nie powinno interesować, czy ktoś ma dwa, czy cztery miliony euro. Sprytne modele ustalają limit na wysokim poziomie, być może 100 mln euro. Zaletą byłoby to, że mielibyśmy wtedy również dane na temat osób bardzo zamożnych. Nikt nie chce, aby państwo przyszło i powiedziało: Co dostałeś od babci za naszyjnik z pereł?

Anonimowo cytujesz młodego spadkobiercę, który również krytycznie patrzy na swoje bogactwo. Dlaczego po prostu go nie odda?

Dużo przekazuje, ale jego majątek jest ściśle powiązany z jego rodziną. Nie może sam zdecydować, co się z nią stanie.w