Groot Merovingisch grafveld vol grafgiften gevonden in Nijmegen

Bij archeologisch onderzoek in Nijmegen is een groot vroegmiddeleeuws grafveld ontdekt. Onder de voormalige sportvelden van SV Hatert, in het zuidwesten van de stad, zijn minstens 130 graven aangetroffen die dateren uit de zogeheten Merovingische periode (ca. 450-725 na Chr.).

De graven bevatten opvallend veel grafgiften, waaronder gouden en zilveren munten, sieraden en wapenuitrustingen. Het onderzoek vond plaats voorafgaand aan de bouw van een nieuwe woonwijk in de wijk Winkelsteeg.

De Merovingische periode, genoemd naar de dynastie van Frankische koningen die over een groot deel van West-Europa heersten, beslaat de eeuwen waarin het West-Romeinse Rijk uiteen viel en het middeleeuwse Europa vorm begon te krijgen. Hoewel de Merovingen vooral bekend zijn als koningen, wordt met de term meestal ook de bredere culturele context van de vroege middeleeuwen aangeduid.

Grafgiften

De vondst in Nijmegen werpt nieuw licht op deze periode in de regio ten zuiden van de Waal. Eerdere opgravingen in Lent en Wijchen lieten al zien dat dit gebied in de vroege middeleeuwen niet verlaten was, maar de omvang en rijkdom van het Nijmeegse grafveld wijzen op de aanwezigheid van een relatief bloeiende gemeenschap.

In de meeste graven zijn namelijk grafgiften aangetroffen, variërend van kettingen met barnstenen en glazen kralen tot wapenrusting met zwaarden, dolken en schilden. Archeoloog Joep Hendriks:

Vrouwen werden vaak begraven met een aantal sieraden, zoals kettingen met barnstenen of glazen kralen, tot soms wel 150 aan een snoer. Deze kettingen, waarvan de kralen door handel en contacten van heinde en verre kwamen, werden vaak met een bijzondere broche (fibula) aan de kleding vastgemaakt. Eén gevonden fibula is met goud omhuld en ingelegd met kostbare stenen. In de graven van mannen lagen stukken wapenrusting zoals zwaarden, dolken, lansen, schilden en pijlen.

De begraafplaats besloeg een terrein van circa 30 bij 45 meter en was waarschijnlijk in gebruik tussen 550 en 725 na Christus. Aanvankelijk lagen de graven keurig in rijen. In een latere fase zijn de graven deels boven de oude graven aangelegd, waardoor het een aaneenschakeling van grafkuilen werd. Van de menselijke resten zelf is nauwelijks iets overgebleven, maar de grafgiften zijn wel grotendeels bewaard gebleven. Sommige graven waren bekist met houten planken.

Opvallend is de herkomst van sommige grafgiften. Die wijzen op contacten tot ver buiten de regio, mogelijk zelfs tot in uithoeken van het Frankische rijk en daarbuiten. Volgens de Nijmeegse wethouder Cultureel Erfgoed Tobias van Elferen past dit in het beeld van Nijmegen als een strategisch gelegen stad.

De vermoedelijke herkomst van de grafgiften wijst erop dat deze mensen hier niet geïsoleerd woonden maar een netwerk hadden dat tot in vele hoeken van het Frankische rijk reikte, en daarbuiten.

Voorafgaand aan de opgraving waren de verwachtingen al hooggespannen, mede omdat bij onderzoek in 2021 vlakbij in een Romeins graf al een bijzondere schaal van blauw glas werd gevonden.

Geheim

Naast het grafveld troffen archeologen ook sporen aan van bewoning uit de ijzertijd en Romeinse tijd. Het onderzoek is recent afgerond en werd de afgelopen maanden stilgehouden om schatgraverij te voorkomen. Momenteel wordt het terrein bouwrijp gemaakt voor woningen die hier gebouwd moeten worden.

De vondsten worden de komende maanden verder onderzocht door archeologen en specialisten. Enkele gevonden objecten zijn vanaf volgende week te bezichtigen in de hal van het Nijmeegse stadhuis.