Het ministerie van Buitenlandse Zaken trekt drie vergunningen in die het had afgegeven voor het exporteren van marineschiponderdelen naar Israël. Volgens demissionair minister Caspar Veldkamp is deze stap "uniek".
Een woordvoerder van het ministerie zegt dat de vergunningen opnieuw werden beoordeeld en vorige maand ingetrokken "vanwege de verslechterende omstandigheden in de Gazastrook" en "het risico op ongewenst eindgebruik".
Het verlenen van vergunningen aan bedrijven om wapens of wapenonderdelen naar Israël te exporteren ligt zeer gevoelig, omdat Israël de wapens kan inzetten in de oorlog in Gaza. Via de wapenexport draagt Nederland bij aan genocidaal geweld, vinden critici.
Nederland toetst niet goed of Israël de wapens inzet bij schending van mensenrechten.
Sinds de aanval van terreurorganisatie Hamas op Israël in oktober 2023, verleende de Nederlandse overheid elf keer een vergunning voor export van militaire goederen naar Israël, blijkt uit een lijst die het ministerie zelf publiceert. Elf keer wees het kabinet een vergunningaanvraag af, schreef de minister vorige week in een Kamerbrief.
In reactie op vragen van Nieuwsuur zegt het ministerie sinds 7 oktober 2023 acht exportvergunningen te hebben toegewezen voor militaire goederen met eindgebruik in Israël. Het gaat, naast de drie vergunningen die net zijn ingetrokken, onder meer om vergunningen voor onderdelen voor Israëls Iron Dome-luchtafweersysteem.
'Stop helemaal met deze vergunningen'
In de Kamerbrief schreef de minister: "Zoals de situatie in Gaza nu is, is het vrijwel uitgesloten dat een vergunning wordt verleend voor de uitvoer naar Israël van wapens die kunnen bijdragen aan de activiteiten van de Israëlische krijgsmacht in de Gazastrook of op de Westelijke Jordaanoever."
Maar of het ministerie bij de vergunningsaanvragen wel goed controleert hoe en waar de wapens of wapenonderdelen gebruikt gaan worden, wordt betwist door tien Palestijnse en Nederlandse organisaties. Zij spanden recent een rechtszaak aan om de overheid helemaal te laten stoppen met het afgeven van exportvergunningen voor wapenleveranties aan Israël. "Wij vinden dat Nederland niet goed toetst aan internationale verplichtingen om te voorkomen dat die wapens door Israël worden ingezet bij schending van bijvoorbeeld mensenrechten", zegt hun advocaat Minke Gommers.
"Voor het verlenen van die vergunningen moet je aan verschillende verdragen voldoen, waaronder het Genocideverdrag en het Wapenhandelverdrag. En daarin staat dat je moet voorkomen dat die wapens worden ingezet voor genocide of het plegen van mensenrechtenschendingen." De zaak wordt op 3 september behandeld.
Wapenembargo
Eerder stak het gerechtshof een stokje voor de Nederlandse export van onderdelen voor F35-gevechtsvliegtuigen. Die zaak dient nu bij de Hoge Raad.
Overigens is het maar de vraag hoe effectief het tegenhouden van wapenexport naar Israël is, zegt Pieter Wezeman, wapenonderzoeker bij denktank SIPRI. "Israël zal onmiddellijk de VS vragen om alles te vervangen door in Amerika geproduceerde componenten."
Een Europa-breed wapenexportverbod zou Israël harder raken, zegt Wezeman. Of, andersom, een stop op wapenimport uit Israël. "Een kwart van de Israëlische export bestaat uit militaire goederen. Als Europa als klant wegvalt, heeft dat een direct economisch effect op Israël en ook een direct effect op de mogelijkheden van Israël om de wapenindustrie op een efficiënte manier in stand te houden."
Maar het kabinet is niet van plan te stoppen met wapens kopen van Israël. "De modernisering van de Nederlandse krijgsmacht is zodanig urgent dat het ministerie van Defensie wapens uit onder andere Israël blijft kopen", aldus Veldkamp.
