HYRJE
KOMBI, ATDHEU DHE FEJA
…
” Kemi tri fe,por kemi një atdhe të përbashkët,një gjak vëllazëror, një gjuhë,një diell e një Zot.Detyrë mbi detyra kemi bashkimin dhe mbrojtjen e atdheut”.
D
(Mulla Idris Gjilani)ëshira ime e madhe për të ndriçuar një periudhë një qindvjeçare historike-fetare e patriotike, më obligoi që t’ia hyj punës në hulumtimin dhe studimin e personaliteteve të shquara fetare-islame e patriotike kombëtare të qytetit të Gjilanit. Me këtë vepër hsitorike fetare kam dashur ta shpalosë dhe qes në pah sakrificat dhe kontributin e dhënë të Ulemave, prijësëve fetarë e hoxhallarëve dhe imamëve të rajonit të Komunës së Gjilanit në kultivimin dhe ruajtjen e fesë islame, e sidomos në ruajtjen e kombit dhe atdheut nga hordhitë sërbosllave nga periudha e shpalljes së Pavarsisë së Shqipërisë nga viti 1912 e këndej. Prijësit fetarë- hoxhallarët, në periudhën e përmendur ishin personalitete më të arsimuara dhe gjithëherë ishin bartësit kryesorë të barrës si për çështjet fetare, po ashtu edhe atdhetaro-kombëtare. Hoxhallarët ishin ata që sakrifikuan vetëvehten pothuajse gjithëherë (edhe pse e kishin të ndaluarnga Pushtuesi sllav), në arsimimin dhe edukimi fetar, e së fundi, edhe gjatë pas Luftës së Dytë Botërore edhe në mësimin e shkrim-leximit në gjuhën shqipe. Në këtë Monografi, së pari kam bërë një evidencë të hoxhallarëve -imamëve të rajonit të komunës së Gjilanit, të cilët kanë shërbyer, qoftë në teritorin e komunës, si dhe ata që kanë shërbyer në komunat apo teritoret tjera të Kosovës, por që janë të komunës së Gjilanit. Poashtu, këtu kam evidentuar edhe imamët e Gjilanit që kanë shërbyer e po shërbejnë në diasporë-jashtë vendit. Gjithashtu, në këtë libër dokumentar i kam evidentuar edhe imamët-hoxhallarët që janë ngateritoret e komunave tjera por, të cilët kanë shërbyer si imamë nëpër xhamitë e rajonit të Komunës së Gjilanit.
1
Personalitetet fetare së bashku me popullatën e kësaj treve, më së keqi e kanë pësuar kur bëheshin ndërrimet e pushteteve. Seicili pushtues (regjim) që vinte, sikurse ai i Mbretësisë SKS apo Serbia e parë, Bullgaria e parë, Serbia e dytë, Bullgaria e dytë e ai më vonë i komunizmit-monizmit, poashtu edhe i kapitalizmit, fenë tonë e shikonin si të huajën dhe me një sy të keq, duke e përbuzur ashtu siç bënin vetëm ateistët.Gjithëherë kur bëheshin ndërrimet e pushteteve, më së shumti ka pësuar feja islame. Por, me ardhjen në pushtet të sistemit komunist tek ne në Kosovë, poashtu edhe në Gjilan u ashpërsua armiqësia ndaj fesë dhe fetarëve, por edhe ndaj prijësve fetarë muslimanë. Ndërsa qindra personalitete të fesë, intelektualë e patriotë u persekutuan, u burgosën, u maltretuan e besa edhe disa prej tyre edhe u pushkatuan e likuiduan në mënyra të ndryshme.Çdo mentalitet e pushtet pagan e sidomos pushtuesit sllav në trevën tonë, fillimish prijësit fetarë islamë- imamët i prezentonte si të kqinj para popullit dhe fajin e një imami ua atribuonte një mijë imamëve të tjerë. Por, imamët e vërtetë, ata që kryenin profesionin për e devotshmëri që kishin ndaj Allahut dhe nuk u mashtruan kurrë me këtë propagandë dhevazhduan rrugën e tyre përkundër reperkusioneve dhe kanosjeve që iu bënte pushtuesi sërbosllav. Për këtë arsye edhe shumë ulema-prijës fetarë, imamë, kurrë nuk e kompromentuan profesionin e tyre të shenjtë.Lidhur me këtë, Muderrizi i njohur Atullah ef. Kurtishi u ka thënë nxënësëve të vet në Medresen “Medah” në Shkup para se të ndërroje jetë, nxënës të të cilit ishin edhe Haki ef. Sermaxhaj dhe Mehmed Sadik Grushina nga fshati Grushinë: ”As regjimin i mëhershëm s’e kam duartrokitur, as këtë të tashmin. Nëse do të vdes këtë do ta bëjë me nderë.!? Amanetin që na e ka lënë Resuli i Allahut do ta dorëzoj pa e tradhtuar Atë.!” Ku të shkonin kah t’ia mbanin. Hoxhallarët, në situatë të tilla të ikin prej mizorisë së një mizori për të kërkuar ndihmë prej një mizori tjetër. Jo, jo ata e dinin se nuk kishin rrugëdalje tjetër vetëm të qëndronin në trojet e veta dhe të bashkuar e të luftonin për ekzistencën e tyre si qenie njerëzore fetare e kombëtare.Sakrifica e përherëshme e shqiptarëve për liri dhe pavarësi të Kosovës, në tërësi, gjatë periudhës në të cilën kanë punuar e jetuar hoxhallarët për të cilët bëhet fjalë në këte libër, e sidomos në qindvjeçarin e fundit, bëri që me luftën e fundit dhe me aleatët tanë në krye me Shtetet e
2
Bashkuara të Amerikës, Nato-n e aleatëve të tjerë, të kulmojë me fitore ndaj armikut shekullor sërbosllav. Kulmoi me Luftën Çlirimtare të funditdhe rënjen heroike të dëshmorëve të kombit, në krye me komandantin legjender, Adem Jasharin e të heronj të tjerë, të cilëve në këto Luftëra shekullore i prinë edhe bijtë e ktëij kombi hoxhallarët, të cilët, herë pas here, varësisht prej kohës dhe situates, kontribuan dhe dëshmuan me sakrificën e tyre se ishin dhe mbeten heronj të paepur për liri dhe pavarësi të trojeve etnike shqiptare. Këtë e dëshmuan me flijimin e tyre sinë luftërat që ishin të pareshtuara në këto troje, e poashtu edhe gjatë aktivitetit të tyre në ruajtjen e fesë, kombit dhe atdheut si me mësim dhe edukim fetar, patriotik e kombëtar, poashtu edhe me armë kur e deshi nevoja. Nevoja e tillë ka qenë mjaft e shpeshtë në mbrojtjen e kufirit lindor të Shqipërisë etnike me Sërbinë, e sidomos në luftërat e Velegllavës, Preshevës (Raincës), Karadakut, Kumanovës, e së fundi edhenë luftën legjendare të Kikës heroike nga se, hoxhallarët e kësaj ane, të cilët, për këtë kufi ishin të betuar që do ta mbronin me çdo kusht.Hoxhallarët ishin të parët që i prinin çdo aksioni, si për nga ana fetare,po ashtu edhe nga ajo patriotike e luftarake. Ishin organizatorët e të mësuarit të shkrim- leximit shqip të pas Luftës së Dytë Botërore, hoxhallarët ishin ata që së bashku me xhematëlinjtë që disa herë e lanë namazin pa e falur dhe rrokën armët në mbrojtje të kufinjve tanë. Pra, nga këta ka pasur përherë prijës e komandantë të njësiteve sulmuese vullnetare për mbrojtjen e atdheut, si: Mulla Idris Gjilani, Mulla Kadri Llashtica, Mulla Rizah Shurdhani- Poliqka, Mulla Hysen Osmani- Hoxhai Zhujëse, Mulla Bajram Rashiti, Mulla Ymer Berisha, Mulla Rashit Rashitit, Mulla Musli Osmani-Makreshi, Mulla Hajrulla Rexhi-Bresalci, Mulla Rizah Mareci e të tjerë. Kështu, njëri ndër prijësit fetar dhe kombëtar, por edhe komandant i vullnetarëve në mbrojtjen e kufirit lindor me Sërbinë, ishte i shenjti dhe i madhi Mulla Idriz Gjilani, i cili thoshte
:“Porsa të jepet kushtrimi, të vraponinë kufi…! Leni sillat e shtruara dhe gostitë (të Bajramit) dhe kufomat mbi dhe, eejani në kufi, sepse e kemi në rrezik Kombin, Atdheun dhe Fenë…!”
Pas këtyre luftërave të fituara, Mulla Idrisi, i cili aso kohe kishte postine Nënmyftiut të Gjilanit, thuaje se as nuk flinte as nuk zbriste nga“allxhi”, e si me krahë shkonte për linj të kufirit, nëpër pozicione, duke i ftuar vullnetarët dhe ushtarakët të rrisnin vigjilencën, gatishmërinë dhe vendosmërinë. E, Mulla Idris Gjilani thoshte:
“Asnjë
3
minutë nuk guxojmë për t’i mbyllur sytë para fatkeqësive që na kërcënohen. Vigjilenca është kusht për fitore, kurse gafilia është hap në tradhti, sepse këtë Bajram ka për ta shënuar historia si Ditë të Kufirit të Shqipërisë etnike, por kjo nuk mund të bëhet pa rënë theror, pa gjakun tonë, pa jetën e falur të Dëshmorëve për Atdheun…!”
Jo rallëherë ka ndodhur që hoxhallarët, si prijës fetarë (ishin edhe prijës të luftëtarëve), e kanë lënë namazin pa faluar - sikur edhe në festën e Bajramit dhe kanë shkuar për të luftuar e mbrojtur vatanin-kufirin lindor të Kosovës. Janë të njohura luftërat e imamëve së bashku me xhematin (popullatën) e kësaj ane si epopetë më të lavdishme të Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës Lindore të vitit 1944; Lufta e Velegllavëse datës 28 qershor, Luftën e Kikës më 26 dhe 27 korrik, Lufta e Preshevës më 11 dhe 12 shtator, dhe Lufta e Bajramit për Bujanocin, më 18 dhe 19 shtator, organizatorë, komandant e udhëheqës të tyre ishin: Mulla Idriz Gjilani, Mulla Kadri Llashtica, Myderriz Haki effendi Sermaxhaj e të tjerë.
ZBATIMI I ELABORATEVE PËRMES PRESIONEVE TË LLOJ-LLOJSHME SI:REGJISTRIMI, ASIMILIMI, FEREXHEJA DHE
SHPËRNGULJA
Trojet tona shqiptare, edhe Gjilani me rrethinë, në atë kohë (në regjimin e mbretësisë serbo-sllave), po përjetonin një tmerr dhe represion të vërtetë nga sistemi kolonialist serb, i cili pa ndërprerë dhe në forma të ndryshme bënte shtypje mbi popullatën shqiptare islame. Kolonët serbë veç sa kishin filluar që myslimanët t’i detyronin që të konvertohen në fenë ortodokse. Ky konvertim ishte një nga format më të egra të dhunës politike e të gjenocidit për ndërrimin e fesë, shkombëtarizimin dhe asimilimin si dhe presionet tjera të ndryshme për t’i shpërngulur popujt e këtyre trevave?! Në këtë çështje, rol vendimtar kanë luajtur hoxhallarët me predikimet e tyre fetare duke mos lejuar martesat e përziera të të rinjve me kombësitë tjera, e sidomos me ata të kombit sërbo-sllav.Tentime të tilla ka patur sidomos tek njerëzit-personalitetet më autoritativ të kohës. Mirëpo, fjala e imamëve-hoxhallarëve në xhami, në ndeja, nëpër oda e vende tjera, ka ndikuar që një gjë e tillë të mos ndodhë.Me këto represalje, dhunime e mundime, sërbosllavët filluan t’i zbatonin elaboratet e tyre si atë të: Ilia Garashaninit, Vasa Qubrilloviqit,
4
Ivo Andriqit dhe së fundi edhe të Dobrica Qosiçit. Në një anë, rrahnin, maltretonin, burgosnin e vritnin e pushkatonin sa mundnin shqiptarë dhe, në mënyrë perfide bënin regjistrimin duke i mashtruar shqiptarët me forma të ndryshme, ashtu siç mundnin duke mos zgjedhur kurfarë mënyre për t’i asimiluar, edhe ate duke i regjistruar si turq, të cilët më vonë duhet të emigronin në Turqi.Një presion tjetër ndaj popullates së kësaj ane ishte edhe heqja e ferexhës. Kjo u bë nga vetë Republika e Sërbisë me një ligj të psaçëm, me të cilin ndalohet bartja e ferexhës-peqës dhe qarqafit, me të cilin ligj parashihet edhe dënimi me dy muaj burgim për ate femër që del me çarçaf, kurse për ate person që e detyron femrën të mbajë çarçaf, parashihej dënimi me dy vjet burg. Kjo bëri që shumë gra e vajza ta kundërshtonin këtë ligj dhe në shenjë proteste, duke u mbyllur për t’mosdalë me vite nga shtëpitë e tyre apo të shkonin fshehurazi në ”gjini” e të tjera. Ky vendim-ligji nuk ishte siç thonin për emancipimin e femrës shqiptare, siç pretendonin se ishte qëllimi i këtij ligji, nga se, sërbëve dhe pushtetit sërbosllav as kur nuk i hante palla për shqiptarët e aq më pak për emancipimin e femrës shqiptare, por ky ishte edhe një presion dhe metodë e dhunës dhe kjo çështje i preku thellë myslimanët e kësaj treve. Kjo ishte edhe një cytje nga pushteti për t’i shpërngulur shqiptarët nga trojet e veta shekullore.Në këtë periudhë, rol të rëndësishëm e vendimtarë kanë patur hoxhallarët (pjesa dërmuese e tyre), të cilët kanë qenë këmbngulës-kategorik kundër shpërnguljes. Mulla Idris Gjilani, në një rast kishte dekluar: “Ju nuk jeni as myslimanë as shqiptarë…! Kurrë nuk do të bëheni Turq!? Ktheni kaparet e tokës dhe qëndroni me pushkë e sëpata në dorë…!? Kështu do t’u urdhëronte Muhamedi a.s., por edhe Skënderbeu”..
Kundërvënje të tilla pati nga shumë hoxhallarë e imamë të komunës sëGjilanit, për çka një numër i tyre për këto qëndrime e kundërshtime u maltretuan, u rrahën e u burgosën dhe kishte edhe të atillë që e paguan me jetë. Në atë kohë ka qenë detyrë e çdo imami që të përkujdeset për pengimin e shpërnguljes së xhematëlinjve të vetë për në Turqi. Në të shumtën e rasteve edhe ia kanë arritur qëllimit, që t’i ndalin familjet e besa edhe shpërnguljet kolektive të fshatrave të kësaj ane.
1
.Është marrë nga libri i M.Pirrakut:”Mulla Idris Gjilani dhe mbrojtje kombëtare e kosovës lindore 194119!1”.
5
IMAMËT DHE “DËRZHAVNI IMAMËT”!
Përkundër kësaj, jo të gjithë imamët, hoxhallarët e kryenin punë e vet ashtu siç duhet dhe si e lypte feja e kombi. Bashkëpunimi i një numri të hoxhallarve me pushtetarët serbë kishte vazhduar për një kohë edhe ishin bashkërealizues të programit të shpërnguljes së shqiptarëve që ishte edhe një angazhim i tyre kundër interesave kombëtare, por gjithsesi edhe fetare. Disa sish kan qenë agjitatorë kryesorë për shpërnguljen e shqiptarëve, duke ua përshkruar bukuritë e viseve të ndryshme të Turqisë dhe jetës së lehtë dhe të këndëshme në shtetin Turk. Ka patur të tillë (fatmirësisht numri i tyre ka qenë shumë i vogël), të cilët edhe kanë lakuar në predikimet e tyre nëpër xhami nga se kishin ndërruar mendje (ishin joshur materialisht nga pushteti) dhe kishin përkrahur e përshtatur ngjarjet ditore të asaj kohe, e posaçërisht sa i përket çështjes kombëtare dhe fetare. Të tillët që kishin lakuar si nga rregullat fetare dhe nga ato të kanunit shqiptar e që kishin dërguar ujë në mullirin sërbosllav, ishin të pakët, të cilët me predikimet e tyre kishin bindur popullatën në fshatin ku ishin imam dhe ishin shpërngulur komplet bashkë me ta për Turqi dhe të njejtëve që atëhere ua kanë dhënëepitetin “Dërzhavni imami”! Pra, kanë punuar sipas direktivave të shtetit sërbosllav. Joshja materiale dhe levërdia ekonomike të tillëve ua ka ndërruar mendjen dhe kanë qenë besa edhe bashkëpunëtorë të ngushtë të regjimeve të ndryshme- e mund të thuhet se të tillë ka patur në çdo regjim nëpër të cilin ka kaluar popullata e kësaj ane gjatë periudhës një shekullore, për të cilën po bëhet fjalë në këtë libër.
ARSIMIMI: MËSIM BESIMI ISLAM DHE TË MËSUARIT E SHKRIM LEXIMITNË GJUHËN SHQIPE
Gjatë periudhës së përmendur e sidomos para Luftës së Dytë Botërore,në kohën e Mbretërisë Serbe u mbyllën pothuajse të gjitha shkollat fetare-medreset e mejtepet në gjithë teritorin e Kosovës nga ky pushtues.Sa i përket shkollave shqipe tek ne, fare nuk ka pasur në periudhën e para Luftës së dytë Botërore. Përkundër kësaj, nëpër shumë xhami-hoxhallarët-imamët i mësonin fëmijët me mësim-besimin islam edhe ate duke sakrifikuar vehten nga se dënimet për ta ishin shumë të rënda, kur
6
u zënin në flagrancë. Ata - Imamët kur nuk kishin mundësinë e mbajtjes së mësim besimit islam nëpër xhami, ate e bënë nëpër shtëpitë e veta.Në fillim të Luftës së Dytë Botërore, në Gjilan, pranë Xhamisë Atik, u hap Medresja, Myderriz, i të cilës u emrua Haki efendi Sermaxhaj me tu kthyer nga Shkupi ku kishte kryer medresen e njohur “Medah”. Pas një kohe të shkurtër, në këtë Medresë (në vitin 1943), Haki Efendiu së bashku me Mulla Idris Gjilanin, për herë të parë futen mësimin e gjuhës shqipe si lëndë të përherëshme mësimore, të cilën e ligjëronte mësuesi nga Shqipëria, Sali Gjuka.Si dihet, prej vitit 1918 e deri në vitin 1941 në trojet shqiptare jashtë Shqipërisë nuk ka patur asnjë shkollë dhe asnjë libër në gjuhën shqipe. Moto e regjimit sërbosllav për shqiptarët në kohën e regjimit të tij ka qenë “Tuqi i muqi i ne daj da uçi” (Rrahe e mundoje, por mos e lejo të mësojë”).Shkrim-leximin shqip hoxhallarët e kësaj ane ua kishin mësuar mësuesit e parë, si: Hasan Dulgjeri, Malo Beci , Sali Elhyka, Xhavit Kuqi, Halil Bejta, Sali Gjuka, Hafiz Abdurrahmani nga Gjirokastra, e të tjerë, të cilit kishin ardhur nga Shqipëria për të hapur shkollat shqipe në Kosovë në vitin 1941. Gjatë kësaj kohe, pasi edhe shumë imamë, mësuan shkrim leximin shqip, ate e kishin për detyrë t’ua mësonin nëpër xhami fëmijëve të fshatrave ku shërbenin si imamë në teritorin e Komunës së Gjilanit. Një numër i imamëve-hoxhallarëve, të cilët kishin mësuar mësim leximin shqip, për t’u ardhur në ndihmë mësuesëve shqiptarë, të cilët ishin të paktë në ate kohë, dhe duke mos hequr dorë nga obligimet e tyrefetare -filluan të punojnë si mësues nëpër shumë fshatra të Komunës së Gjilanit. Në Komunën e Gjilanit, si mësues punuan: Mulla Tefik Jakupi (nga Desivojca), Mulla Ferid Berisha (nga Sfirca), Faik Behluli(nga Gjilani), Reshat Hoxha-Shaqiri (nga Përlepnica) dhe një kohë të caktuar kishte marrë detyrën e mësueses edhe Binaze Dauti-Kacabashi (mësuese e kualifikuar me shkollë Normale) nga Gjilani. Një numër i hoxhallarëve, gjatë karierës së tyre prej imami janë marrë edhe me shkrime. Shumë prej tyre kanë shkruar ilahi, poezi, poema e shkrime të tjera. Poashtu edhe shumë krijues e poetë një mori poezish uakanë kushtuar hoxhallarëve për rolin dhe kontributin e tyre fetar e kombëtar gjatë periudhës sa kan punuar me popull nëpër xhamit e vendeve ku kanë shërbyer.
7
Gjatë kësaj periudhë gjithëherë ka patur prijës të fesë (ulema) patriotë që në një xhep mbanin Kur’anin e lapsin, e në dorë mbanin pushkën dheishin të gatshëm gjithëherë si për lutje (namaz), poashtu për arsim dhe edukim dhe për të luftuar me armë armikun e për t’i mbrojtur trojet tonashekullore.Meritë e tyre e veçantë ka qenë kundërshtimi i martesave të përziera tëshqiptarëve (mysliman) me pjesëtarë të kombësive të tjera. Andaj, me të drejtë shquhemi (falë hoxhallarëve të përmendur) si kombi më i pastër, jo vetëm në Ballkan, por edhe në Evropë.Në këtë Monografi është e përfshirë jeta, puna dhe veprimtaria jetësore fetare e atdhetare e mbi 188 imamëve të komunës së Gjilanit që nga viti 1912 e deri më sot. Këta imamë kanë kaluar e jetuar nëpër periudha të ndryshme kohore, duke i përjetuar ndërrimin e disa pushteteve okupuese e asnjëhere të vetin, nga të cilët kanë hequr të zitë eullirit, duke iu bërë ballë të gjitha vuajtjeve, rrahjeve, maltretimev më barbare, burgosjeve me dhjetra viteve nëpër kazamatet serbosllave e çka jo tjetër e deri tek ajo sakrifica më sublime pushkatimeve e vrasjeve vetëm e vetëm se janë shqiptarë dhe e duan atdheun e tyre. Kështu, nga këta imamë mbi gjysma e tyre kanë kaluar përmes “duarëve” të pushteteve pushtuese duke u maltretuar, rrahur dhe burgosur ndërsa 15-16 sish apo çdo i dhjeti janë pushkatuar e vrarë si nga pushteti bullgar, e ai i Mbretërisë së Aleksandrit (sërbë), dhe, së fundi edhe nga Pushteti Komunistë Jugosllav.Radhitja e imamëve të paraqitur në monografi është bërë sipas alfabetitNë përfundim të këtij shkrimi po e potencoj se jam munduar sado pak të kryej një obligim moral ndaj personaliteteve të tilla, të ngritura, të fesë islame në rajonin e përmendur duke dashur që puna e tyre e palodhshme dhe e pa kursyer të mbetet e njohur brez pas brezi. Për kundër kësaj jam i bindur se të tillët meritojnë edhe më shumë se kaq. Dhe, jo vetëm këta që janë përfshirë në këtë monografi, por edhe shumë të tjerë të kësaj fushe. E di se në këtë monografi nuk janë përfshirë të gjithë hoxhallarët e kësaj komune, por i kam përfshirë të gjithë ata hoxhallarë-imam me të cilët kam pasur mundësi të kontaktoj drejtpërdrejt, apo në mënyrë të tërthortë, (përmes internetit, sepse një numër i tyre aktualisht jetojnë jashtë vendit) apo edhe përmes të afërmëve të tyre, në mënyrë që mos i
8
lë anash (së paku) në këtë monografi. Kjo nuk do të thotë se këtë temë e përfundova, por përkundrazi, kjo le të jetë vetëm pikënisje për gjeneratate reja që të vazhdojnë tutje, në këtë drejtim. Kjo është dhe të mbetet vetëm një përpjekje e parë në vazhdën e hulumtimit të kësaj lëmie fetare, e cila besoj thellë do të vazhdohet tutje nga studiues e hulumtues të tjerë, nga arsyeja e thjeshtë se mjedisi kosovar mysliman ka nevojë për to. Autori
9
1. HAFËZ AVNI EF. ALIU (1947-2011)
Hafëz Avni ef. Aliu u lind më 10 prill të viti 1947 në fshatin Tërnoc të Bujanocit. Pas shkollimit fillor në vendlindjen e tij dhe pas përfundimit të hifzit, me inkurajimin e prindërve të tij dëshirë e të cilëve ishte që i biriAvniu të edukohet dhe shkollohet në rrugën e Allahut. Ai regjistrohet nëMedresën e Mesme “Alauddin” në Prishtinë. Pas kryerjes së medresesë ecila në atë kohë ishte pesë vite, hafëz Avni efendiu i vazhdoi studimet nëShkollën e Lartë Pedagogjike në Gjakovë, dega e gjuhës dhe letërsisë shqipe ku diplomoi në vitin 1978, gjë e cila kontribuoi që Hoxhë Avniu tëmerret edhe me studime dhe shkrime të shumta si me përmbajtje fetare ashtu dhe kombëtare. Më 1 gusht 1969 emërohet sekretar i Këshillit të Bashkësisë Islame në Gjilan dhe në të njejtën kohë imam në xhaminë e Livoqit të Epërm të Gjilanit prej ku, pas dy viteve, transferohet për të kryer detyrën e imamitnë xhaminë “Atik” të Gjilanit, në të cilën shërbeu me përkushtim të madh deri në fund të jetës së tij.
Hafëz Avniu, pos punës së imamit në këtë xhami mbajti edhe mësim- besimin. Ai arsimoi dhe edukoi brezat e ri në frymën e fesë Islame dhe njëherit u muar me shkrime, përkthime, dhe redaktime të shumë librave e revistave fetare. Nga dora e hafëz Avniut dolën shumë gjenerata të rinjve që u arsimuan me parime të shëndosha fetare dhe u shkolluan nëpër universitete ku arritën dituri të larta shkencore.Për ta ushtruar detyrën e imamit, hatibit dhe mualimit në këtë xhami nuk ishte lehtë sepse për çdo ditë e më shumë shtoheshin obligimet ndaj edukimit të të rinjëve në xhami dhe jashtë saj, obligime këto të cilat kërkonin angazhim dhe sakrifica. Por hafëz Avniu dijti dhe mundi t’i pëballojë të gjitha sfidat dhe obligimet të cilat i kreu me përkushtim dhe me shumë sukses. Krahas detyrës së imamit ai me vite ishte edhe sekretar i KBI në Gjilan, pastaj, kryetar i po këtij Këshilli në tri mandate. Ishte anëtar i Kuvendit të BI të Kosovës si edhe anëtar i Kryesisë të BI të Kosovës gjatë dy mandateve.Si anëtar i Shoqatës së Ulemave të Kosovës që ishte nder i posaçëm përhafëz Avniun, më vonë emërohet edhe anëtar i Komisionit për Përkthimin e Kur’anit në gjuhën shqipe. Edhe këte detyrë e kreu me përkushtim të madh çka tregon fakti se ishte ndër të parët që pjesën e
10
vet të Kur’anit, të përkthyer në gjuhën shqipe ia dorëzoi kryetarit të atij Komisioni.
Hafëz Avni Aliu dha kontribut të madh në kauzën kombëtare në kohën e okupimit srbosllav të instutucioneve legale shqiptare, si kryetar iatëhershëm i KBI-së të Gjilanit, ofroi objektin e KBI-së për faktorit politikshqiptarë në organizimin dhe funksionimin e institucioneve të republikës së Kosovës. Në këtë kohë, LDK dhe Këshilli për Mbrojtjen e tëDrejtave të Njeriut në Gjilan, gjithë aktivitetin e tyre e zhvilluan duke pasë përkrahjen e Hafiz Avni Aliut për dhjetë vite pa ndërprerë. Gjatë kësaj kohe hafëz Avniu përmes Bashkësisë Islame gjithë ndihmat që merrte nga qytetarët i shpërndante në ato familje të cilat kishin qoftë dëshmorë, qoftë të vobektë të cilët meritonin të kishin përkrahjen e shoqërisë, apo popullit të dëbuar nëpër viset malore pa u kursyer edhe për ushtrinë në aktivitetin e saj për çlirimin e Kosovës. Lokalet e Këshillittë Bashkësisë Islame ishin bërë çerdhe e të gjitha përgaditjeve. Nga zyret e këtij Këshilli me gjithë potencialin teknik që posedonin, shkëmbenin lidhjet mes vete zonat e UÇK. Në kohën e segregacionit të shkollave hafëz Avniu kontribuoi që studentët e Universitetit të Prishtinës të vendosen në ndërtesën e Medreses pa kurrfarë kompensimi. Ky angazhim i tij personal por edhe i Këshilit të Bashkësisë Islame në përgjithësi ndikoi që ushtarët e UÇK-ës të kenë një afri shumë të madhe me të gjë që bën të kuptojmë se rëndësi të madhe gjtihmonë i ka dhënë idesë për çlirimin e vendit, krijimit të vlerave të reja dhe të shërbimit fetar, por gjithëherë në dobi të popullit të vet. Sa herë që e kërkoi nevoja, hafëz Avni ef. Aliu ishte në shërbim të popullit si imam, si politikan por edhe si njeri i vullnetit të mirë.Hafëz Avniu është autor i një mori publikimesh me përmbajtje fetare në shumë revista të vendit dhe jashtë tij si: ”Edukata Islame”, ”Dituria Islame”, ”Takvim” (Prishtinë), pastaj ”Hëna e re” (Shkup), ”Drita Islame” (Tiranë), ”Triumfi Islam” (Shkodër), ”Glassnik”(Sarajevë) e të tjera. Është autor i disa veprave si ”Jasini “ në Gjuhën Shqipe (1994,1997,2001) ,”Udhëzime islame për përgaditjen e të vdekurit”(1995), ”Lutja e natës së Kadrit”(1999), ”Ta njohim Islamin”, ”Ilmihal “– njohuri teorike dhe praktike (1997), gjithashtu ai ka përkthyer edhe shumë libra të tjera fetare si: ”Ruhu nga të këqiat”(1990),”Imani Besimi në Allahun xh.sh”. (1994), ”Maksima Islame” (1992), ”Ripërtrirja e mendimit islam” etj. Êshtë bashkëautor në veprën ”Të
11
rinjët dhe narkomania”, ”Drita e jetës” botuar në vitin 1995, dhe ishte poashtu bashkëautor i monografisë ”Muderriz Haki Efendiu”- një jetë për fe e atdhe. Dhe autor i shumë përmbledhjeve të tjera me tematika fetare. Hafëz Avni ef. Aliu është poashtu autor i disa përmbledhjeve me vjersha, të cilat i ka lënë në dorëshkrim të pabotuara.Hafëz Avniu mori pjesë në tribuna të ndryshme në Gjilan, Prishtinë e gjetiu duke paraqitur me referate e kumtesa nga lëmi i fesë islame, duke dhënë kontribut të jashtëzakonshëm në këte drejtim.. Puna e madhe në këto fusha, e bëri të jetë prezent gjithëherë në mesin tonë me veprat e përkthyara dhe origjinale si punimet e tij autoriale që u botuan në periodikët, në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni, Mal të Zi, në Bosnje dhe Hercegovinë e gjetiu. Puna dhe kontributi i madh ia shtuan namin dhe e bënë të dashur dhe të respektuar jo vetëm te kolegët e tij por edhe tek masa e gjërë e popullore dhe ndër intelektualë. Mu për këte hafëz Avniu edhe është shpërblye me mirënjohje e falënderime nga KBI i Gjilanit dhe nga Istitucionet tjera vendore si dhe me Mirënjohjen e Federates Botërore të Paqes ku edhe shpallet ”Ambasador i Paqës”.
Hafëz Avniu ka ditur ti respektojë dhe nderojë kolegët, të jetë shumë komunikativ dhe i sjellshëm, xhematit i fliste fjalë udhëzuese, në debate ishte gjithherë dinjitoz, kishte një kulturë dhe edukatë të rallë. Dinte të ruante disponimin dhe buzëqeshjen edhe atëhere kur ishte i shqetësuar në brendi për të mos lënduar të pranishmit. Ishte i drejtë dhe korrekt në fjalë, njeri dhe dijetar me kuptimin e plotë të fjalës.Gjatë më shumë se katër dekadave, hafëz Avni efendiu u qëndroi paluhatshëm idealeve për realizimin e porosive të Allahut dhe të Pejgamberit, a.s., duke u shërbyer njerëzve të Anamoravës me dinjitet.Kur’ani dhe Sunneti ishin energjia frymëzuese që e pajisi Hafiz Avniun me këto virtyte të cilave u qëndroi besnik gjatë gjithë jetës. Fjala e tij bazohej në Kur’an dhe në Sunnet, të cilat u përpoq me vullnet dhe kënaqësi t’i respektojë dhe t’i zbatojë në jetën praktike.Hafëz Avniu me aktivitetin e tij të sukseshme në transmetimin e mesazhit të islamit doli jashtë kufijve regjional të Anamoravës, sepse angazhimi i tij intelektual rrezatoi në mbarë hapësirën shqiptare.Më 5 mars të vitit 2011 Hafiz Avniu pas një sëmundje të shkurtër ndërroi jetë dhe u varros në Gjilan me nderimet më të larta nga Këshilli i
2
Disa nga të dhënat dhe për Mirënjohjet na njoftoi znj. A!ina e !ija e hafëz A"ni#t.
12
Bashkësisë Islame të Gjilanit, strukturat më të larta komunale, liderët e subjekteve politike, hoxhallarët e shumtë nga Kosova, Presheva, Bujanoci, Maqedonia si dhe bashkëvendas të tij nga Tërnoci i Madh.Ishte dhe mbetet në kujtesën e bashkëqytetarëve, miqëve, lexuesve, si një njeri bujar, fisnik, i sjellshëm, i ndershëm, fetar e i matur. Shembull i mirësisë, bujarisë dhe fisnikërisë.
2. MULLA ADEM H. AGUSHI - PRESHEVA (1893-1975)
Mulla Ademi u lind në Preshevë në vitin 1893. Rrjedh nga një familje me traditë fetare islame. Gjyshi (Agushi) si dhe babai i tij Hasani kishin qenë hoxhallarë në zë në Nahinë e Preshevës. Mulla Ademi mësimet e para fetare i mori te babai i tij Mulla Hasani. Më pas kreu Medresen “Ruzhdie” në Preshevë. Si familje përparimtare fetare dhe dëshira e madhe për ta shkolluar të birin,Ademin, Mulla Hasani e dërgon në Stamboll ku i vijon mësimet në një shkollë të lartë fetare për disa vite radhazi. Me tu kthyer nga Stambolli në vitin 1925 mulla Ademi, emrohetimam në fshatin Raincë të Preshevës. Këtu qendron deri në vitin 1929. Ponë këtë viti e shohim imam në fshatin tjetër të komunës së Preshevës, Tërnavë ku shërben deri në vitin 1937. Pastaj nga ky vit është imam në fshatin Rahovicë të Preshevës deri në vitin 1946. Pas Luftës së dytë botërore shpërngulet në Gjilan me gjithë familjen dhe këtu një kohë mbetet pa punë. Një kohë të shkurtër shërben imam edhe në fshatin Cërrnicë të Gjilanit. Ndërsa në vitet 1956 dhe 1957 shërben imam në Xhaminë e Madhe në Gjilan. Në vitin 1958 e shohim të jetë emruar me dekret imam në fshatin Beguncë të Vitisë. Këtu shërben deri në vitin 1961 kur edhe pensionohet.Mulla Ademi gjatë kohës deri sa nuk ishte i emruar imam e edhe pas pensionimit e shohim duke ua falur namazin e teravive në muajin e shenjtë të Ramazanit nëpër shumë fshatra të komunës së Gjilanit (Cërrnicë) pastaj në fshatin Shkrel të komunës së Pejës dhe në disa fshatra të tjerë të Malësisë së Rugovës.Mulla Ademi ka qenë njeri i devotshëm, me një arsimin dhe kulturë të lartë islame, me një edukatë atdhetare patriotike, ku gjithëherë krahas predikimeve fetare islame tek gjeneratat e reja ka mbjellur ndjenjën
3
Disa nga të dhënat janë $arrë nga fjaa e M#a %etish ef. &ajra$it thënë në t#!i$in e për'#jti$it të rah$eti#t (afëz A"ni ef. Ai#t) si dhe nga a#to!iografia e tij në i!rin *M+derriz (a'i ,fendi#- '# (afëz A"ni ef. Ai# është !ash'a#tor $e Mr.si. Airiza /e$anin.
13
patriotika. Këte më së miri e dëshmon e dhëna se, sa herë që është kërkuar nevoja e mbrojtjes së kufirit lindor nga sërbosllavët për rreth hekurudhës prej Vranjës e deri tek Kumanova së bashku me xhemat e me bashkatdhetarët e tij ka qenë ndër të parët në aradhat e vullnetarëve shqiptarë të kësaj ane. Gjithashtu Mulla Ademi është edhe pjesëmarrës në mbrojtjen e kufirit të Shqipërisë Etnike në luftën e Raincës.
Mulla Ademi rrol të rëndësishëm ka luajtur në këshillimin e shqiptarëve gjatë regjistrimit të popullatës, të cilëve gjithëhere u thonte të mos e ngatrojnë kombin me fenë e të shkruhen se janë shqiptarë. Poashtu edhe gjatë shpërnguljes së shqiptarëve në vitet e ’60-ta ka qenë kategorik kundër shpërnguljes si kundër edhe shumë hoxhallarë të kësajane.Mulla Ademi ndërroi jetë në moshën 82 vjeçare (1975) dhe u varros me nderime në varrezat e qytetit në Gjilan. Pas veti la një familje të edukuar dhe të devotshme ata ishin katër djemë dhe një vajzë që të gjithë vazhduan amanetin e gjyshit dhe babës së tyre në jetësimin e islamit.
3. MULLA ABDURRAHIM M. HAJDINI (1953 -2008)
Abdurrahimi është një imam nga mesi i hoxhallarëve të çerdhës së tyre në fshatin Llovcë të komunës së Gjilanit. Abdurrahimi lindi në vitin 1953. Rrjedh nga një familje fshatare por me traditë fetare islame. Qysh sii ri tregoi interesim për tu paisur sa më shumë për fenë islame, andaj babai i tij Metushi, menjëhere pas mbarimit të shkollës fillore e orientoi në Medrese. Mësimet e para fetare i mori nga imami i atëhershëm i fshatit Llovcë, Mulla Bilall Sadriu.Medresen e mesme “Alaudin” në Prishtinë e kreu në vitin 1972.Menjëhere pas kryerjes së Medreses Abdurrahimi shkonë jashtë vendit-në Irak ,për ti vazhduar studimet e larta islame në Univerzitetin eBagdadit.Në këtë Univerzitet regjistron Fakultetin Teologjik-drejtimin e filozofisë së përgjithshme, të cilin e kryen në vitin 1979.
4
ë dhënat na i tregoi (asan Ag#shi) nipi i M#a Ade$ Ag#shitreshe"ës.
14
Mulla Abdurrahimi ishte një hoxhë i afërt dhe i këndshëm për bisedë, tregon edhe një takim i pa pritur që kisha me te në Medine të Arabisë Saudite:
“Fati deshi që të takoheshim në haxhin e vitit 2006 në Medine. Krejt rastësisht nga se nuk e dinim për njeri tjetrin se gjendeshim në Haxh. Një ditë pas faljes së namazit të sabahut duke dalur nga Xhamia e Pejgamberit, s.a.v.s., në gjithë atë turmë të haxhinjëve dikush më preku nga prapa, kthehem nuk shoh njeri, mendova se dikush pa dashje në ate tollovi më ka prekur me dorë. Kjo gjë u përsërit edhe një here, por kësaj radhe edhe mu drejtua edhe me zë duke më ftuar Haxhi Islam…???Përsëri kthehem por asgjë nuk shoh, asnjë të njohur . Turma vazhdon rrugën e me te edhe unë vazhdoj të eci me të njejtin tempo. Kurreshtja më bëri të mendohem a thua ishte për mua ajo thirrje….Haxhi Islam.. apo për ndonjë haxhi tjetër me të njëjtin emër. Vazhdova të eci dhe disa dhjetra metra dhe pa dalur ende nga Xhamia e Pejgamberit, s.a.v.s. Përsëri ndiejnjë dorë në supin tim të djathtë dhe thirrjen po ku je o Haxhi Islam…kthehem dhe shoh Mulla Abdurrahimin.. më përqafoi nga prapa.. dhe ishte një përjetim shumë i këndshëm që nuk e harroi kurr.. Mulla Abdurrahimi pas çdo prekje dhe ftese ishte gjunjëzuar që unë mos ta shohë dhe tërë kësaj ia kishte arritur qëllimit për të bërë një mahi të vogël. Pasi u shmallëm pak në oborrin e xhamisë së Pejgamberit s.a.v.s.në Medine u ndamë dhe shkuam secili në hotelin ku ishim vendosur. Mulla Abdurrahimi ishte udhëheqës i haxhinjëve të Gjilanit ndërsa unë atëhere kisha shkuar në Haxhë me disa shokë preshevar përmesë një organizimi me autobus të agjencionit turistik “Velitrans”. Mulla Abdurrahimi ishte vërtretë një shok e mik i mirë e ne jemi takuar edhe në Gjilan por takimi në Xhaminë e Pejgamberit s.a.v.a. vërtetë mbetet kujtim i përherëshëm me te. Allahu e shpërbleftë me Xhenetin Firdefsin.”
Pas kryerjes së Fakultetit Mulla Abdurrahimi kthehet në vendlindje, por në pamundësi që të punësohet diku në Gjilan apo rrethinë ai punoi në detyrën e imamit dhe hatibit në fshatin Zhiti të komunës së Vitisë, ku qëndroi deri në vitin 2003. Pas këtij shërbimi në fsh. Zhiti kalon në detyrën e imamit në fshtin Malishevë të Gjilanit ku shërben deri në viti 2008, kur ndërroi jetë. Gjatë tërë kësaj kohe sa shërbente imam, mulla Abdurrahimi ishte edhe ligjërues i lëndës së Fikhut dhe të Imamatit së pari në Medresen “Alaudin” në Prishtinë e më vonë edhe në paralelen e ndarë po të kësaj Medreseje në Gjilan për disa vite radhazi. Mulla Abdurrahimi ishte aktivist i palodhshëm, ai nuk kishte përtesë në çdo
15
punë, ishte i afërt me secili që takohej, ndërsa në respektimin e dispozitave ishte principiel. Falë angazhimit të tij vullnetar e filloi aksionin për ndërtimin e Xhamisë në Lagjen “”Dardania” në Gjilan.U angazhua me të gjitha forcat për grumbullimin emjeteve materiale, por vdekja e ndali dhe aksionin e filluar nuk mundi tapërfundoj.
Mulla Abdurrahim efendiu ndërroi jetë më 11 tetor të vitit 2008. Ishte një nga teologët që do të mbahet mend për vendosmërinë, këmngulësinënë jetësimin e islamit. Ai pas vedi la bashkëshorten, tre djemë dhe një vajzë.
5. MULLA ABDURRAHIM S. JONUZI (1925-2012)
Abdurrahimi u lind në fshatin Uglarë të Gjilanit në vitin 1925. Mësimet e para i mori nga imami i fshatit të tij të lindjes Mulla Kurteshi. Abdurrahimi në Gjilan kreu edhe medresen pranë xhamisë “Atik”. Më vonë Mulla Abdurrahimi në Prishtinë iu nënshtrua edhe provimit professional pët imam, të cilin poashtu e kreu me sukses. Imam i rregullt u emrua në vitin 1946 në fshatin Velekincë të Gjilanit. Në këte post shërbeu rreth 27 vite. Më pas u shpërngul me familje në Ferizaj. Edhe në qytetin e Ferizajt shërbeiu si imam në fshatrat: Nekodim dhe Talinovc i Muhaxhirëve ku gravitonin edhe fshati Sazli dhe Softaj (Softoviq) dhe në disa vende të tjera të komunës së Ferizajt.
Edhe pse e kishte arritur moshën 65 vjeçare për pension të rregullt në mungesë kuadri kishte vazhduar edhe për disa vite shërbimin si imam. Afër 60 vite shërbimi të imamllëkut nëpër xhamitë e ndryshme si në Velekincë, Talinovc i Muhaxhirëve dhe Nekotim.Mulla Abdurrahimi, gjatë gjithë jetës së tij kontriboi si në drejtimin fetar poashtu edhe kombëtar .Ai kishte një rrespekt të veçantë në mesin ku jetoi dhe veproi gjatë tërë jetës si në komunën e Gjilanit poashtu edhe në komunën e Ferizajt. Mulla Abdurrahimi përpos gjuhës amtare, zotronte gjuhën arabe, turke dhe gjatë shëbimit ushtarak ishte mësuar edhe gjuhën serbokroate. Ai
5
ë gjitha shëni$et na i dha djai i M#a A!d#rrahi$it Mirsadijian.
6
ë gjitha të dhënat për M#a A!d#rrahi$ /aah %on#zin na i dhanë i$a$i i fshatit garë M#a &#rhan ejn#ah# dhe !ash'ëfshatari i tij Ai Ai# si dhe nipi (a!i!i dhe stërnipi i tij #jti$ Arifi nga jiani.
16
dallohej si një hoxhë shembullor dhe orator i dalluar. Mulla Abdurrahimi ndërroi jetë në vitin 2012 dhe u varros në varrezat e qytetit të Ferizajt.Mulla Adburrahimi pas vedi la pesë djem dhe dy vajza.
6. MULLA ABDURRAHMAN EF. DEVAJA (1853-1938)
Mulla Abdurrahmani rrjedh nga një familje e madhe dhe e pasur tregtarësh në zë në Regjionin e Anamoravës. Abdurrahmani (apo Rrahmani siç e quanin familjarët) u lind në fshatin Devajë të komunës së Vitisë në vitin 1853. Mësimet e para i mori nga hoxha i fshatit. Më pas studjoi në Stamboll të Turqisë ku kreu Medresen e mesme. Mulla Abdurrahmani shërbeu një kohë në fshatin e tij të lindjes në Devajë, pas kësaj Ai një kohë shërbeu imam edhe në fshatin Ballancë të komunës së Vitisë. Më vonë në vitet e ‘20-u emërua imam në Xhaminë e madhe. Pas një pauze ai sërish u kthye dhe u emrua imam poashtu në Xhamin e Madhe në Gjilan, në vitin 1934 ku shërbeu deri në përfundim të vitit 1935. Ndërsa prej vitit 1935 e deri në vitin 1937 shërbeu imam në xhaminë e fshatit Doganaj të komunës së Ferizajit. Edhepse ishte hoxhë me profesion mulla Abdurrahmani me aftësitë e tij edhe prej tregtari zhvilloi, ndihmoi dhe zgjëroi pasurinë familjare me tregtinë që në ate kohë e bënënin dhe e sillnin mallin, së bashku me vëllan e tij, nga Shkupi e Selaniku.
Mulla Abdurrahmani ndërroi jetë në vitin 1938 në Gjilan dhe u varros në varrezat e qytetit, që në ate kohë ishin në qendër të qytetit të sotëm kuështë ndërtesa e Gjykatës komunale.
7. MULLA ABDYLHAKIM SHAQIRI
Abdylhakimi rrjedh nga një familje me traditë islame. Imamët në familjen Demiri e më vonë Shaqiri ishin të njëpasnjëshëm që prej para më se 200 viteve që nga katragjyshi i tij Mulla Ramadan Demiri, pastaj biri i tij Mulla Liman R. Demiri (Shaqiri) pastaj tek gjyshi i tij Mulla Emini, babai i tij Mulla Shefketi duke e vazhduar këtë profesion edhe vetMulla Abdylhakimi sot e kësaj dite që nga viti 1996 në Xhaminë e fshatit të tij në Përlepnicë.
7
Disa nga dësh$itë janë $arrë nga i!ri *Monografia e a$ijes De"aja- dha nga stërnipi i tij driz De"aja.
17
Abdylhakim Shaqiri u lind më 6 mars të vitit 1949 në Përlepnicë të Gjilanit. Shkollimin fillor e kreu në vendlindje ndërsa të mesmen Gjimnazin në Gjilan por që e ndërpreu për të vazhduar mësimet në Medresen e mesme “Alaudin “ në Prishtinë, të cilën e përfundoi në vitin 1969. Ndërsa pas përfundimit vazhdoi studimet në SHLP-grupi gjuhë dhe letërësi shqipe në Shkup ku i përfundoi me 1974. Një kohë mjaft të gjatë rreth 24 vite punoi në arsim si mësimdhënës i gjuhës dhe letërsisë shqipe edhe ate në shkollën fillore “Selami Hallaqi” në Gjilan dhe nga viti 1976 e deri npë vitin 1998 në shkollën fillore të fshatit të tij të lindjes, në Përlepnicë. Duhet theksuar se tre vitet e fundit sa ishte mësimdhënësnë arsimin fillor në fshatin Përlepnicë në mungesë të imamit e kreu edhe detyrën e imamit e për ta marë ate funksion dhe për ta vazhduar imamëllëkun si traditë familjare ,përfundimisht që nga viti 1996 e këtej. Në detyrën e imamit angazhohet menjëherë pas vdekjes së babait të tij, të cilën detyrë e kryen edhe sot e kësaj dite.Abdylhakimi si ligjerues me përvoj shumë vjeçare, pati rezultate shumë të mira në procesin edukativo arsimor , andaj u nderua me mirënjohje nga drejtoria e shkollës dhe pati një rrespekt mjaft të madh nga nxënësit, prindërit dhe arsimtarët ,kolegët e tij për avancimin e procesit edukativo arsimor të brezit të ri.Për punën e tij të pa lodhëshme në edukimin dhe arsimimin si dhe në grumbullimin e ndihmave humanitare për KBI të Gjilanit e të Republikëssë Kosovës, është shpërblye disa here me mirënjohje e falënderime nga të cilat duhet vequar: Mirënjohjen nga Sh.F. “Skënderbeu” Përlepnicë, Mirënjohje nga xhemati i xhamisë së Bulahut të Zvicrës, të xhamisë së Wintenturit , xhematit të xhamisë të Regensdorfit poashtu të Zvicrës, pastaj nga xhemati i xhamisë së fshatit Përlepnicë e të tjera.Kontribut të madh mulla Abdyhakimi ka dhën në organizimin e rindërtimit të Xhamisë së fshatit Përlepnicë pasi që forcat paramilitare serbe e kishin djegur e shkatërruar tërësisht gjatë luftës së fundit në Kosovë. Xhaminë e Përlepnicës , bashkëfshatarët me imamin e tyre Mulla Abdyhakimin me kontributin e tyre vullnetar e kanë ndërtuar ngathemeli, pasi që nga e vjetra nuk kishte mbetur asgjë. Ajo filloi së ndërtuar në vitin 2003 për ta përfunduar tërësisht në vitin 2010. Përlepnicasit humanitetin e tyre e treguan edhe gjatë luftës së fundit në Kosovë përkatësisht në vitin 1998/99 kur në fshat u strehuan 11 familje
18
drenicase me 81 anëtarë. Ndërsa vetë Mulla Abdylhakimi strehoi një familje drenicase me 7 anëtarë.Lufta e fundit në Kosovë mulla Abdylhakimin e gjeti në postin e imamit të xhamisë së fshatit andaj edhe ishte përgjegjës pothuajse për tërë fshatin në kohën kur paramilitarët dhe ushtria serbosllave kishin pushtuar Kosovën edhe fshatin e tyre ku edhe e kishin njërin nga shtabetkryesore të tyre.Peripecitë e mëdha për hoxhën e nderuar Abdylhakimin ishin të mëdha në ato kohë të pa kohë , të luftës së fundit nga se me 6 prill 1999, fshati Përlepnicë u sulmua nga brigada 199 e paramilitarëve të Leskovcit, e cila urdhëroi që i tërë fshati të boshatiset, duke marrë edhe peng mbi 100 burra të fshatit e duke parashtruar kushte të lloj-llojshme , kërcnime- deri tek ato më çnjerëzoret. Mirëpo falë mulla Abdylhakimit, icili dasht e pa dasht përfaqësonte tërë fshatin, i cili arriti t’i shpëtoj pengjet dhe pas dite me tërë fshatin të marrin rrugë në drejtim të Bujanocit. Kështu në mënyrë të organizuar bashkarisht arritën deri në grykën e Konçulit, ku policia e komunikacionit i këthen duke iu dhënë siguri se nuk do t’u ndodhë asgjë u kthyen në fshat disa ate natë e shumica e të tjerëve të nesërmen.Mirëpo kjo nuk zgjati shumë dhe ja së rish më 13 prill 1999 me përcjellje policore e ushtarake, i tërë fshati u shpërngul deri në Glloboqicë në kufirin e Maqedonisë. Atë ditë kufirin bashkarisht e kanë kaluar edhe fshatarët e fsh.Kosaqë të komunës së Gjilanit si dhe ata të fshatit Doganaj të komunës së Kaqanikut. Këtyre bashkëfshatarëve si dhe atyre të fshatit Kosaqë dhe të Doganajve iu ka prirë deri në Maqedoni mulla Abdylhakimi dhe jo vetëm që u ka prirë por, ai ka qenë përgjegjës për të gjithë këta edhe në kampin e refugjatëve në “SENAKOST” të Gostivarit, për çka edhe është vëlerësuar e shpallur ngaUNHCR-ja kampi më i mirë.Të gjitha këto angazhime –në organizimin e shpërnguljes së bashkëfshatarëve dhe konfrontimi me paramilitarët serbë para se të largohen nga fshati dhe gjatë udhëtimit, si dhe rrahjen që ia kanë bërë paramilitarët serbë tek Çeshmja e fshatit Doganaj, pasojat e të cilës i vuan edhe sot mulla Abdylhakimi bënë që të jetë edhe njëri nga dëshmitarët në Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës. Tri herë ka dëshmuarnë Hagë. Thuhet se dëshmia e tij ishte aq bindëse dhe vendimtare për t’a dënuar grupin e gjeneralit Ojdaniq e sidomos vet Gjeneralin Ojdaniq.
19
Abdylhakimi ka katër fëmijë, dy djem dhe dy vajza dhe me bashkëshortën jetojnë në fshatin e lindjes në Përlepnicë. Edhe më tej ushtron detyrën e imamit në xhaminë e fshatit.
8. MUDERRIZ ABDURRAHIM EF. HYSENI (1865-1937)
U lind në fshatin Llashticë, aty rreth viteve 1865. Rrjedh nga një familje me traditë islame. Mësimet e para i mori në mejtepin e fshatit të tij të lindjes Llashticë. Ishte entuziast dhe i përkushtuar për të nxënë dituri. Kështu Abdurrahimi me përkushtimin ndaj diturive islame që kishte u ngritë në shkallë të larta të diturisë dhe shkencës ku mori titullin e “Muderrizit ”. Pas kryerjes së mejtepit në fshatin e tij ai regjistroi dhe kreu medresen e asaj kohe, në gjysmën e dytë të shekullit të XIX-të, që ekzistonte në fshatin Dobërqan.Më pas vazhdoi shkollimin në vatrat e diturive islame në Turqi ku regjistroi Fakultetin e Shkencave Islame në Universitetin e Stambollit. Studjoi pa ndërpre 15 vjetë. Gjatë kësaj periudhe studjuese, ka vazhduar edhe studimet në Akademinë Ushtarake. Abdurrahimi i mbante dy tituj, atë të “Muderrizit” dhe të eprorit ushtarak “Bin-Bash” titull që i përgjigjej gradës së “Majorit” në ushtritë e sotme.
Në fillim të shekullit XX Abdurrahimi kthehet në vendlindje. Në fshatin e tij Llashticë qëndron pak kohë. Pasi e shet pasurinë e patundëshme në fshatin e tij shpërngulet në fshatin Dobërqan, dhe menjëhere punësohet si mësimdhënës në Medresenë e Dobërqanit. Aty krijon edhe familjen e ngushtë. Këtu punon dhe jeton deri në kohën e mbylljes së Medresesë. E cila siç dihet mbyllet diku pas vitit 1912, pas pushtimit të trevave të Kosovës nga ushtria sërbe.Më pas hapet Medresja e Gjilanit, në oborrin e xhamisë “Atik”, Abdurrahimin e shohim edhe këtu mësimdhënës i kësaj Medreseje dhe imam i xhamisë “Atik”. Në Gjilan shërbeu nga viti 1916 e deri në vitin 1937. Abdurrahimi në xhamin “Atik” shërbeu 21 vjetë.Ndërroi jetë në vitin 1937 dhe u varros në oborrin e xhamisë “Atik ” në kujtim të brezave që do të vinë pas tij.
9. MULLA ABDYLHAMID DINDARI (1902-1987)
8
ë dhënat na i 'onfir$oi :a$iz (+seni i afër$ i M#derriz A!d#rrahi$it.
20
Lindi në vitin 1902 në fshatin Dobërqan të komunës së Gjilanit.Mësimet fetare i mori në fshatin e tij të lindjes nga imami i atëhershëmi fshatit Dobërqan.Abdylhamidi ishte njeri i shkolluar, por nuk arritëm të mësojmë se çfarë shkolle ka krye por e mësuam se mulla Abdylhamidi ishte i shkolluar dhe ishte Ixhazetli (Diplomuar). Në fillim me këmbëngulje të madhe kundërshtonte shpërnguljen e shqiptarëve për në Turqi, por më vonë kur pjesa dërmuese e fshatit të tij u shpërngul, u detyrua që edhe ky me familje të shpërngulet për në Turqi. Së pari u vendosen në Stamboll e pas një kohe u transferuan në Bursa.Familja e Mulla Abdylhamidit, nipërit dhe mbesat tash jetojnë në Bursa të Turqisë.
Mulla Abdylhamidi ndërroi jetë në vitin 1987 dhe u varros në varrezate Stambollit.
10. MULLA ADEM S. MURATI (1925-2006)
Rrjedh nga një familje me traditë fetare islame. U lind në vitin 1925, nëfsh.Bresalc të Gjilanit. Mësimet e para i mori në mejtepin e fshatit që aso kohe funksiononte në fshatin e tij të lindjes. Pasi përfundoi mësimet në mejtepin e këtushëm, në vitin 1936 u regjistrua dhe i vijoi mësimet në Medresen e Gjilanit. Këtu mësimet i vijoi deri në vitin 1939, të cilat i ndërpreu për shkaqe ekonomike si dhe lufta e Dytë Botërore e bëri të veten, kështu që medresja i mbeti në gjysmë. Në fund të vitit 1944 kyqet në organizatën e Ballit Kombëtar në grupine Adem Gllavicës ku me pushkë në dorë mbronë trojet shqiptare së bashku me bashkëkombasit e tij Hysen Tërpezën, Ramadan, Isak, e Abdyl Krasniqin si dhe Muharrem Bublicën (që të gjithë nga fshati Plitkoviq i Lipjanit) si dhe me Xhelal Berishën e Ukshin Raqin (të Sllovisë së Lipjanit) qëndrojnë deri në vitin 1946 kur edhe arrestohet dhe burgoset. Në burg mbahet deri në vitin 1947.
Me tu liruar nga burgu, pas disa ditësh ate e dërgojnë në shërbimin ushtarak, të cilin me shumë maltretime e provokime e përfundon në vitin 1949. Përkundër dëshirës së madhe për të fituar dituri fetare ai nuk
9
Disa nga të dhënat për M#ah A!d+ha$id Dindarin na i tregoi nipi i tij M#stafa /a!ri Dindar.
10
ë gjitha të dhënat na i tregoi djai i tij Ah$et M#rati.
21
mundi të vazhdoi shkollimin si nxënës i rregullt në ndonjë shkollë fetare për shkaqe ekonomike, si dhe Lufta e dytë Botërore bëri që të mbyllën shkollat sikundër edhe Medresja e Gjilanit por,mulla Ademi atë e bëri duke mësuar në shtëpi dhe duke i vazhduar mësimet dhe dhënien e provimeve me korespondencë . U diplomua në vitin 1958 në Medresen eMesme “Alaudin” në Prishtinë, ku edhe u kualifikua për ushtrimin e detyrës së imamit.Dëshirë të posaqëme Mulla Ademi kishte në nxënjen e gjuhëve të hueja e sidomos gjuhën arabe. Ate e kishte përsosur mjaft, çka tregon e dhëna se gjatë leximit të Kur’anit dhe librave tjerë fetare në gjuhën arabe i përkthente me shumë sukses aty për aty. Pasi që kishte ndenjur një kohë të gjatë pa punë në vitin 1960 emrohet imam në fshatin e tij të lindjes në Bresalc. Këtë detyrë e kryen me përpikëri dhe devotshmëri të madhe deri në pensionimin e tij në vitin 1993.Nga ky vit (1993) Mulla Ademi, ishte shpërngulur me familje në Gjilan, deri në vitin 2003 ua falë namazin e teravive xhematit të lagjës ”Dardania” (ish Gavran) në Gjilan.Mulla Ademi ishte i afërtë në shoqëri dhe gjithëhere i gatshëm për t’uasqaruar xhematit e shoqërisë kudo qofshin detyrat dhe rregullat e fesë dhe pa përtesë duke u ardhur në ndihmë si nga ana materiale poashtu edhe fetare bashkëfshatarëve, miqëve dhe të afërmëve të tij.Mulla Ademi në vitin 2003, vizitoi edhe vendet e shenjta islame- bëri haxhin.Mulla Ademi ka ndërruar jetë në vitin 2006 dhe është varrosur në varezat e qytetit në Gjilan.
11. MULLA ADEM S. RASHITI (1905- 1980)
Mulla Ademi rrjedh nga një familje e madhe intelektualësh fetar, nga një shtëpi qendër fetarësh jo vetëm të fshatit Llashticë por edhe në tërë territorin e komunës së Gjilanit. Mulla Ademi u lind në fshatin Llashticë të Gjilanit në vitin 1905. Mësimet e para i mori nga xhaxhai i tij Mulla Ibrahimi, i cili ishte ndër hoxhallarët e parë të këtij fshati.Pasi kreu Mejtepin e Llashticës ai regjistrohet në Medresen e paformuar “Atik” në Gjilan diku në vitin 1925. Ishte talebe e Muderrizit Abdurrahim efendiut. Pos kësaj, tregon haxhi Fehmi Rashiti, kushëri i tij,mulla Ademi ka kryer disa kurse shtesë në Medresen e Kral Aleksandrit
22
në Shkup. Sikur shumë të tjerë është kualifikuar për të kryer punët e imamit dhe duke u paisur me ixhazenamen për punë të mëtejmë.
12. MULLA AGIM XH. HYSENI
Mulla Agimi është njëri nga pasardhësit e zingjirit të madhë të hoxhallarëve të fshatit Llashticë. Agimi lindi në Gjilan në vitin 1969. Shkollën fillore e kreu në Gjilan. Mësimet e para islame i mori nga imamii xhamisë (së vogël) të Dere Mahallës, Mulla Enver Rexhepi. Nga hoxha itij mësoi edhe alfabetin e gjuhës arabe, të lexuarit e Kur’anit, dituri kjo qëia lehtësuan më vonë shkollimin si në medrese poashtu edhe në përfundimin e studimeve islame. Në vitin 1984 u regjistrua në Medresen ”Alaudin” në Prishtinë ku me sukses e përfundoi shkollimin e mesëm katër vjeçarë. Me të përfunduar Medresen në vitin 1989 regjistroi Gjuhënarabe në Univerzitetin e Medinës dhe pas dy viteve pasi u aftësua në gjuhë arabe vazhdoi studimet në fakultetin
Daves dhe Usuliddinit
(Thirrje në Bazat e besimi) në Univesitetin islamik në Medine në ArabinëSaudite. Ku u diplomua në vitin 1997.Pas përfundimit të studimeve kthehet në vendlindje dhe menjëhere inkuadrohet profesor i lëndës së Akaidit në Medresen e Mesme ”Alaudin” paralelja e ndarë në Gjilan. Krahas kësaj nga viti 2002 e deri në vitin 2004 ka ushtruar edhe profesionin e imamit në fshatin Skifteraj (ish Gjylekarë) të komunës së Vitisë.Po në këtë vit Mulla Agimi emërohet kryeimam i KBI në Gjilan, detyrëkjo në të cilën shërben deri në vitin 2010, prej nga edhe transferohet në detyrën e sekretarit pranë KBI-së.Krahas kësaj mulla Agimi tash e sa vite (që nga pas lufta) është koordinator i Shoqatës Humanitare “Bereqeti” të BIK të Kosovës -dega në Gjilan, përmes të cilës është kryer një punë shumë e madhe humanitare për njerëzit në nevojë të Komunës së Gjilanit. Edhe sot e kësaj dite Mulla Agimi vepron në këtë organizatë duke ndihmuar skamnoret, jetimët me ndihma të ndryshme ushqimor e veshmbathje, material shkollor etj. Poashtu një numër prej 215 fëmijë jetimë (pothuajse
11
ë dhënat na i treg#an ha;hi <$er !ishi dhe ha;hi adri :ashiti =ashtië) dhe a të tjera janë $arrë në Ar'i"in e &së në jian.
23
të gjithë jetimët e Komunës së Gjilanit ) marrin një ndihmë simbolike nga 30 € në muaj. Këtë punë Mulla Agimi, e kryen me shumë dëshirë pasi që e ndien veten krenar që mund të punojë e ndihmojë fëmijët jetim e skamnorë të komunës së Gjilanit. Krahas kësaj Mulla Agimi sot kryen punën e sekretarit të Këshillit të Bashkësisë Islame të Gjilanit dhe ligjëron në lëndën e Akaidit në Medresen e Gjilanit. Mulla Agimi me familje, bashkëshorten dhe katër fëmijët, një djalë dhetri vajza jetojnë në Gjilan.
13. MULLA ADEM SH. SELMANI (1902-1971)
Mulla Ademi është edhe një hoxhë nga familja e njohur e Selmanëve tëCërrnicës që jetojnë në Gjilan që nga fillimi i shekullit të XX-të. Mulla Ademi u lind me 13.07.1902 në Gjilan. Mësimet e para islame i mori ngagjyshi i tij Mulla Selmani dhe në mejtepin egzistues pranë xhamisë së vogël, mejtep ky të cilin e mbanin vetë familja e tij. Medresen e kreu gjithashtu në Gjilan në vitin 1920 ku për mualim kishte Muderriz Abdyrrahim ef. Hysen Llashtica. Pasi që fitoi dituri të mjaftueshme Ai mori
ixhazetnamen
(diplomën) për t’i shërbyer popullates si imam. Mulla Ademi menjëhere u emrua imam në fshatin Remnik ku punoi pa ndërprerë prej vitit 1920 deri më vitin 1946- plotë 25vite. Pas luftës së dytë Botërore, ai u largua nga fshati Remnik dhe shkoi ne fshatin Bresalcsi imam i xhamisë, i emëruar me Dekret nga Tirana. Aty punoi 15 vite, ku la përshtypje të thella dashamirësie gjë që edhe sot e kësaj dite, besimtarët e moshuar të Bresalcit e kujtojnë Mulla Ademin si një prijës fetar i përkryer dhe i dashur.
Gjatë punës së tij ka mësuar dhe edukuar me mësim-besimin islam shumë gjenerata të reja në çka dëshmon fakti se nga puna e tij prej mualimi kanë dalë shumë hoxhallarë, të cilët kanë shërbyer pastaj anë e mbanë Kosovës. Pos punës së imamit sikudër edhe shumë imam të tjerë edhe ky e ka kryer edhe punën e ofiqaris në fshatrat ku ka shërbyer, por përkundër kësaj në predikimet e tij nuk mungonte këshilla për atdhedashurinë, patriotizmin. Me këtë veprimtari (atdhetare) është marrë paralelisht me imamëllëk për çka dëshmon bashkëpunimi me patriotët e njohur të kësajane si: Hasan Alinë e Remnikut dhe me Ramiz Cërrnicën. Mulla Ademi
12
ë dhënat na i treg#an dje$të e tij> (a;hi adri /e$ani dhe prof. /ha!an /e$ani.
24
gjithashtu ishte edhe pajtues i shumë gjaqeve dhe flakjes së këtyre plagëve shekullore të popullatës sonë.Mulla Ademi ndërroi jetë në vitin 1971. në Gjilan pas vedi la katër djem dhe dy vajza.
14. MULLA ADEM XHELADINI-MUQIBABA (1890-1952)
Ademi u lind në fshatin Muqibabë të komunës së Gjilanit në vitin 1890. Mësimet e para islame i mori nga imami i fshatit ku pastaj mbaroi edhe Mejtepin që në ate kohë ekzistonte në fshatin e tij të lindjes. Ademi vazhdoi të shkollohet dhe i vijon mësimet në Medresen e Dobërqanit. Me të kryer Medresen kthehet në fshatin e tij të lindjes dhe kryen detyrën e imamit për një kohë të gjatë. Poashtu gjatë tërë kohës sa shërbeu në fshatin e tij të lindjes në Muqibabë me ligjërimet e tij mësoi fëmijtë e fshatrave të kësaj ane me bazat e besimit islam në Mejtepin e Muqibabës.
Mulla Ademi ndërroi jetë në vitin 1952 dhe u varros në varrezat e qytetit në Gjilan.
15. MULLA AHMED Z. YMERI
U lind më 20.02.1965 në fshatin Lladovë. Shkollën fillore e kreu në fshatin Zhegër të Gjilanit. Pas përfundimit të fillores në vitin 1979 Ahmedi regjistrohet në Medresen e Mesme “Alaudin” në Prishtinë të cilën e kreu me sukses pas pesë viteve (atëhere Medresja ishte shkollë pesë vjeçare) më 1984. Menjëhere pasi kreu Medresen e Mesme, Mulla Ahmedi shkonë në Kajro të Egjiptit në Universitetit e El-Ehzerit regjistron Fakultetin e davetit. Studimet i kryen në vitin 1991.Pas përfundit të studimeve në Kajro, ai kthehet në vendlindje dhe për një kohë iu është dashur të fshehet nga pushteti i atëherëshëm nga se e kërkonin për ta dërguar në shërbimin ushtarak e ky ate e kundërshtonte.Një kohë të shkurtër ishte imam në fshatin Muqibabë. Gjithashtu dy vite ishte imam vetëm për muajin e shenjtë të Ramazanit në fshatrat: Lladovë
13
ë gjitha shëni$et për M#a Ade$ M#?i!a!ën na i tregoi nipi i tij <$er M#?i!a!a.
25
të Gjilanit dhe në fshatin Dobrosin të Bujanocit. Më pas që nga viti 1994 Mulla Ahmedi emrohet imam në xhaminë e fshatit Bresalc të Gjilanit, punë kjo që e kryen edhe sot e kësaj dite.Mulla Ahmedi është energjik dhe me plot elan për punë gjë të cilën e dëshmon edhe me organizimin e mësim-besimit islam e që deri më tash ka nxjerrë 5 gjenerata nxënësish, të cilët kan mësuar deri në përfundim të leximit të Kur’anit. Edhe kushtet për zhvillimin e aktiviteteve janë krijuar nga vetë xhemati dhe imami i xhamisë së Bresalcit. Këtu ekziston mejtepi me lokale shumë të mira për zhvillimin e aktiviteteve kulturore islame. Vlenë të cekim se në lokalin e mejtepit të këtushëm janë organizuar shumë aktivitete dhe tubime politike, kulturore, arsimore po edhe mësimi i nxënësëve të shkollës së Bresalcit si dhe ato zgjedhore gjatë kohës së pushtimit total të Kosovës nga regjimi sërbosllav i Millosheviqit , që nga viti 1990 e deri në çlirimin e vendit.Mulla Ahmedi është iniciator, kuptohet edhe me përkrahjen e xhematit të xhamisë, i shumë aktivitete e edhe i ndërtimi të xhamisë së re pasi që e vjetra gjatë luftës së fundit ishte djegur nga forcat paramilitare sërbo-sllave. Mulla Ahmedi me familjen, bashkëshorten, pesë vajzat dhe një djalë jeton dhe punon në fshatin Bresalc të Gjilanit.
16. Mulla AHMET J. JASHARI (1893-1989)
“Ne shqiptarët pa shkollë e dituri nuk kemi jetë e ardhmëri !”
Mulla Ahmet Jashari
Familja e Mulla Ahmetit që në shekullin e 19-të, nga fshati Zllatar i Ferizajit ishte shpërngulur në fshatin Cërnicë të Gjilanit. Në fshatin Cërnicë kishte lindur edhe Ahmeti në vitin 1893. Ahmeti kishte kryer në fillim mejtepin katërklasëshe në Gjilan. Poashtu në Gjilan kishte kryer edhe Medresen pranë Xhamisë “Atik” në vitin 1908.Më pas diku rreth vitit 1924 me familje Mulla Ahmeti shpërngulet në Gjilan.Në fillim Mulla Ahmeti pasi kishte kryer Medresen “Atik” shërbeu në fshatin Ballancë (prej nga i kishte dajët) vetëm gjatë muajit të Ramazanit
26
ua falte namazin e teravive për disa vite radhazi. Këte gjë e bëri deri në vitin 1933 kur edhe pastaj e emrojnë imam të rregullt në xhaminë e fshatit Ballancë. Në këte detyrë Mulla Ahmeti qëndron deri në vitin 1944.
Pas vitit 1944 asnjëhere nuk shërbeu si imam nga se me mbytjen e Mulla Idris Gjilanit në Burgun e Gjilanit (me të cilin kishte patur shumë komunikim) e që në atë kohë pushteti i atëhershmë iu kishin kanosur edhe familjes së tij për ta pushkatuar thotë ndër të tjerash djali i tij Jashari. Andaj që atëhere pothuajse kurr nuk e kishte hequr kapelen e sheshirit andaj edhe e quanin
Mulla Ahmet sheshiri.
Mulla Ahmeti ishta arsimdashës, dhe deri sa kryente detyrën e imamit, por edhe më parë, krahas edukatës islame e mësim besimit islam nxënësve të tij ua mësonte edhe shkrim leximin shqip dhe i këshillonte duke u thënë: “
Mësoni për fe, por shkollën e rregullt mos e leni sene shqiptarët pa shkollë e dituri nuk kemi jetë e ardhmëri!”
Mulla Ahmeti ka qenë njohës i mirë i politikës dhe ka vëlersëuar mjaft mirë situatat dhe ndodhitë politike të kohës së Jugosllavisë së Titos, tregon djali i tij i vetëm profesor Jashari.Mulla Ahmeti, pas vedi kishte lënë një djalë Jasharin ( profesor i gjuhës Angleze, tani në pension.) dhe dy vajza Pakizen (tani e ndjerë) dhe Kadrijen dhe shumë nipër e mbesa.
17. HAFËZ AHMET EF. FETAHU (1890- 1918
)Hafëz Ahmeti u lind në vitin 1890 në fshatin Pogragjë të Gjilanit. Mësimet e para fetare i mori nga hoxha i fshatit ndërsa, mejtepin e kishtefilluar në vitin 1906 në fshatin Dobërqan tek Mulla Ramadani i Dobërqanit.Ndërsa ate e kishte përfunduar Brenda katër viteve-në vitin 1912. Kohë kjo që Mulla Ahmeti kishte përfunduar edhe hifzin dhe kishte fituar titullin Hafëz i Kur’anit. Në vitin 1912 u emrua imam në fshatin e tij të lindjes, në Pogragjë.Në xhaminë e Pogragjës, e cila njihet një ndër objektet më të vjetra fetare muslimane në teritorin e komunës së Gjilanit, shërbeu si imam deri kur ndërroi jetë në vitin 1918. Jeta e Hafëz Ahmetit përfundoi në moshen rinore ende pa i mbushur të tridhjetat edhe ate në mënyrë tragjike.Zakonet e vjetra mesjetare, të
14
ë dhënat na i treg#an djai i "etë$ i M#a Ah$et %asharit rof.%ashar Ah$et %ashari) dhe $!esa @hang+jajian.
27
egra e barbare, bënë që Hafëz Ahmeti në moshën më të re të pësoj tragjikisht me humbjen e jetës, pa pasur kurfar faji. Ja si e ka shënuar ngjarjen imami i fshatit Pogragjë Mulla Ramadan ef. Durmishi, të cilit ia kishin transmetuar këte (dhe shënimet tjera të ksaj biografie) nipi i hafëz Ahmetit: Riza Ismail Fetahu,sternipat: Nijaziu dhe Ismeti si dhe fqiu i tyre Musa Halimi.
“Fatet e njerëzve janë me shumë të papritura me sakrifica e krajata të ndryshme si dhe me shumë syrpriza,të cilat jo rallë here janë edhe të kobëshme dhe fatale për jetërat e njerëzëve. Një fat i tillë ,i kobshëm e kishte ndjekur edhe Hafiz Ahmetin. Në dhjetëvjetëshin e dytë të shekullit të XX-të . Rexhep Goga nga Pogragja i kishte blerë një penë qe (kije) nga babai i njëfar Ismailit të Kokajve të epërmë, por për një kohë të caktuar veresi. Kur kaloi afati i veresisë ky shkon për t‘ia kërkuar parat e Qeve, Rexhep Gogës. Mirëpo Rexhep Goga nuk kishte patur mundësinë t’ia laj borxhin në momentin e caktuar dhe pas fjalosjes në mes vedi ky(Rexhep Goga i Pogragjësi)e kishte sulmuar dhe i kishte rënë me një mjet të fortë babait të Ismailit dhe e kishte mbytur. Në ate kohë kan ekzistuar kanuni dhe ligje të tjera të egra të pa shkruara e mesjetare. Ishte kohë e pa kohë dhe e pa ligje. Ekzistonin grupe kaqakësh që merreshin vetë me gjakmarrje (me pagesë). Andaj Ismaili i Kokajve kishte tubuar një grup prej 16 vetash(kaqakësh, apo komitash) dhe kishte mësyar fshatin Pogragjë për të nxjerur gjakun e babait të tij, diku në orët e vona të natës. Kishin trokitur e thirurr në shtëpinë e Rexhep Gogës,ku nuk iu kishte përgjigjur askush. Kishin ftuar e trokitur edhe në shtëpinë e Shaqir Selmanit, i cili e kishte shtëpinë afër Xhamisë, mirëpo, edhe aty nik kishte dalur askush. Kishin provuar dhe trokitur edhe në dy-tre vende (shtëpi) të tjera , mirpo edhe atje askush nuk iu kishte përgjigjur. Atëhere ishin këthyar dhe kishin trokitur (ftuar) tek shtëpia e Hafëz Ahmetit, të cilit iu kishin prezentuar si njerëz të largët e jabanxhi. Duke i përdorur fjalët O i zoti i shtëpisë dil për riza të Zotit e na e trego rrugën për Gjilan dhe se kemi vdekur urie nëse ke pak bukë me çka ka qëllue me na i dhanë.Pesha e fjalës për riza të Zotit tek Hafëz Ahmeti ishte shumë e madhe dhe duke ndier dhembshuri për jabanxhinjët dhe i prekur thellë në shpirtë, ngritet me të shpejtë nga shtrati duke i marrë dy bukë masdore nën sjetull të mbushura me djath dhe u del para jabanxhinjëve ( mysafirëve), edhepse bashkëshortja e tij Zarifja ia kishte tërhequr vërejtjen duke i thanë mos dil në këte orë të vonë të natës, Ai kishta vazhdue rrugën drejt derës së sokakut (rrugës) me një pallto që, e kishte qitur krihëve dhe bukët nën sjetull u kishte dalur para jabanxhinjëve përtu ardhur në ndihmë. Sapo doli njërit nga Jabanxhinjëve që e kishte më afër
28
ia kishte dhënë bukët dhe duke mos i parë mirë as edhe fëtyren nëpër atë terr të natës, dhe duke mos i njohur asnjerin nga ta ua tregoi se kah ishte rruga për në Gjilan. Me të përfunduar fjalën e fundit u dëgjua njëri nga Jabanxhinjët duke thenë: O hafëz të morën në qafë këta edepzuza (të pa edukate) pa kurrfar haku e të keqeje” dhe në ate moment dëgjohet rafali i plumbave që goditen hafëz Ahmetin, të cilin menjëhere e mbuloi gjaku. Ndërsa jabanxhinjët ia dhanë vrapit dhe u larguan nga fshati. Ashtu i plagosur rëndë ishte munduar që ti afrohet cilisdo derë që e kishte më afër por në ate kohë të vonë të natës të gjitha dyert e shtepive ishin të mbyllura.Pas dëgjimit të krismave, pas një kohe kishin dalur disa nga bashkëfshatarët e fqinjët e tij dhe e kishin kuptuar se çka kishte ndodhur. E kishin marr Hafëz Ahmetin e plagosuar rëndë dhe e kishin derguar në shtëpi , i cili pas 4-5 orësh kishte ndërruar jetë në moshën 28 vjeçare (1918).Flitet se banda e komitave (kaqakëve), pasi ishin larguar nga fshati diku në mes të rrugës Pogragjë—Llovcë tek vendi i quajtur “Mali i kaprojëve” ishin ndalur për të pushuar dhe ngrënë bukë, mirëpo njeri nga ta Salih Tërstena me një grup hynë në konflikt e fjalosen shumë me disa të tjerë besa thuhet se edhe ishin rrahur mes vedi për shkak se e kishin vrarë njeriun e pa fajshëm, dhe i njejti nuk kishte hëngër bukë fare nga hidhërimi që kishte përjetuar në këte ngjarje tragjike
”. Hafiz Ahmeti njihet si njeri i shkolluar, i aftë, i dashur dhe i rrespektuar e mbi të gjitha si atdhetar e patriot i madh. Këte e dëshmon fakti se ai kishte mbrojtur vatanin (atdheun). Hafëz Ahmeti kishte marrëpjesë tri here në luftë për të mbrojtur kufinjët e atdheut në luftërat e atëherëshme me hordhitë serbosllave. Hafëz Ahmeti kishte edukatë të lartë fetare dhe atdhetare. Babai i tij kishte marrë pjesë në luftërat e ushtrisë turke në Jemen ku edhe kishte vdekur.
18. MULLA ALI A. AJETI
Aliu u lind më 1.janar të vitit 1981 në Gjilan. Mësimet e para i ka marrë nga hoxha i ndjerë Mulla Halimi Shabani, imam i xhamisë së madhe në Gjilan, për ti vazhduar pastaj me Mualimin Ilmi Krasniqi pranë Këshillit të bashkësisë Islame të Gjilanit.Shkollën fillore e kreu në Gjilan sikundër edhe Medresen e Mesme “Alaudin”, poashtu në Gjilan në vitin 2000. Menjëhere pas kryerjes së Medreses regjistroi fakultetin e studimeve islame në Prishtinë, të cilin e
15
/hëni$et për &iografinë e (afiz Ah$etit nga nipi i ti :izah# dhe stërnipërit e tij ijazi# dhe s$eti i $ori dhe i shënoi !ash'ëfshatari i t+re M#a :a$adan D#r$ishi i$a$ i fshatit ogragjë.
29
kreu në vitin 2006. Gjithëhere ka qenë dhe është aktiv si me ligjërata poashtu edhe me mësim-besimin islam të të rinjëve si në kuadër të Xhamis “Atik” e gjetiu. Ka shërbye si muezin në Xhamin “Atik” në Gjilanqë nga viti 2006,detyrë kjo që e kryen edhe sot e kësaj dite. Krahas punës së muezinit Mulla Aliu kryen edhe punën e imamit në fshatin Llovcë të komunës së Gjilanit që nga viti i kaluar(1012). Poashtu edhe për muajin eshenjët të Ramazanit ka shërbye në Sllakovc e gjetiu.Mulla Aliu punon dhe jeton në Gjilan.
19.MULLA ALI M. RASHITI (1903-1985)
Edhe Aliu rrjedh nga familja e madhe fetarësh nga fshati Llashticë e Gjilanit. Aliu u lind në vitin 1903 në Llashticë të Gjilanit. Mësimet e para fetare i mori nga hoxhallarët a familjes së tij Rashiti, të cilët në ate kohë ishin të shumtë. Kreu edhe mejtepin në fshatin e tij të lindjes Llashticë. Pastaj uregjistrua dhe e kreu medresen “Atik” në Gjilan.Në fillim punoi si myezin në xhaminë e fshatit Lllashticë . Më vonë shërbeu si imam për muajin e shenjët të Ramazanit duke ua falur teravitë xhematit në disa fshatra të Karadakut të Gjilanit si në: Shurdhan,Mjak, Nasalë, Dobëlldeh, Çelik e tjerë.Imam i rregullt ka shrëbye në fshatin Rahovicë të Ferizajt për tre vite radhazi , në mes të dy Luftërave Botërore. Më vonë Mulla Aliu shërben për muajin e Ramazanit në fshatrat e komunës së Gjakovës si: në Gllogjan, Beleg, Prijlep, Rrugovë e Gjakovës si dhe në Landovicë.
Mulla Aliu ndërroi jetë në vitin 1985 dhe u varros në fshatin e tij të lindjes –në Llashticë.
20. MULLA ALI H. ALIU (1869-1942)
Aliu u lind në fshatin Llovcë të Gjilanit nga babai Hajrullahu dhe e ëma Zarifja.Mësimet e para i mori nga hoxha i fshatit të tij të lindjes, ndërsa Medresen e kreu në fshatin Dobërqan të Gjilanit. Menjëherë pas kryerjes së Medresës së Dobërqanit, i etur për dituri dhe dëshira për të mësuar samë shumë për fenë e shtynë të regjistroj Fakultetin teologjik në Shkup, të cilin e kryen me sukses në vitin 1901. Pas kryerjes së fakultetit
16
ë dhënat na i tregoi djai i tij (a;hi adri Ai :ashiti =ashtië
30
punësohet dhe kryen punën e mualimit në mejtepet e Haxhajve, Pidiqit si dhe në ate të fshatit Konçul. Më vonë diku rreth vitit 1917 emrohet imam në xhaminë e fshatit Caravajkë, fshatë ky që atëhere ishte nën juridiksionin e rrethit të Gjilanit, në kohën e regjimit të mbretërisë sërbosllave.
1
Xhamia e Caravajkës ishte qendër e 12 fshatrave të karadakut të Gjilanit si për kah ana fetare poashtu edhe administrative nga se Mulla Aliu atëbotë kryente njëherazi, krahas punës së imamit edhe punën e ofiqarisë duke i përfshirë fshatrat: Sefer, Stanqiq, Kurbali, Depcë, Haxhaj,Bujiq, Ilincë, Ranatovc, Maxhere e Caravajkë etj. Detyrën e imamit në fshatin e Caravajkës e kreu deri në fund të vitit 1940 dhe diku në fillim tëvitin 1941. Si na tregon nipi i tij Haxhi Ahmedi, së bashku me familjen shpërngulet në Fshatin Capar. Si zakonisht edhe këtu e shohim në shërbim të fesë, kryen edhe punët e imamit në këte fshat deri në vdekje. Ndërroi jetë në vitin 1942 në fshatin Capar ku edhe është varrosur në varezat e po të këtij fshati.
21. MULLA ALISAHIT H. HALILI
Mulla Alisahiti u lind më 12 Mars 1958 në fshatin Dobërqan të Gjilanit. Mësimet e para të fesë islame i mori nga imami i fshatit Hafëz Mejdiu në Dobërqan. Shkollën fillore e kreu në fshatin e lindjes ndërsa Medresen e mesme “Alaudin” në Prishtinë në vitin 1978. Më pas regjistroi fakultetin Filozofik degën e orientalistikës, të cilën e kreu në vitin 1984. Pas kryerjes së fakultetit dy vite shërbeu imam për muajin e Ramazanit në fshatin Prekolluk të Deqanit. Ndërsa më vonë emrohet imam në fshatin Dobërqan ku shërbeu deri në vitin 2013.Mulla Alisahiti ishte tre mandate anëtar i KBI të Gjilanit prej vitit 1990 deri më 2006. Jeton dhe punon në fshatin Dobërqan.
22. HAFËZ ALUSH EF. XH. KADRIU
Hafëz Alushi u lind në vitin 1937 në fshatin Llovcë të Gjilanit. Që në vegjëli kishte treguar aftësi dhe ishte dalluar gjithëhere nga moshatarët e tij si në lojra ashtu dhe në nxënjen e diturisë. Këtë më së miri e
31
dëshmon fakti se nga e gjithë rinia e fshatit të tij të lindjes, Llovcës, imami i fshatit Mulla Bilalli e kishte zgjedhur Alushin, djalin e tij Mustafën dhe Shabiun për t’ua mësuar Kur’anin Famëlartë përmendësh. Mulla Alushi dhe dy shokët e përzgjedhur mulla Mustafa dhe hafëz Shabiu brenda dy viteve që nga viti 1948 e deri në vitin 1950 e kryen hifzin dhe u bënë hafëzë të Kur’anit. Mulla Alushi tregon se e vetmja mundësi për t’u shkolluar atë botë ishte tek Hoxha i fshatit andaj edhe ky pos mësimeve fetare nga Mulla Bilalli i mësoi shkronjat arabe ndërsa arabishten më tepër e mësoi dhe deri diku e përsosi për tre vite radhazi nga viti 1953-1956 në fshatin Verban të Bujanocit tek Mulla Nijazi Zahiri. Hafëz Alushi e kreu edhe Mejtepin (shkollen e ultë fillore) në Rahovicë të Preshevës diku rreth viteve 1960-1967. Në Mejtepin e Rahovicës kishte mësuar lëndët : fikun, akaidin, tefsirin si dhe nga pak kishin mësuar edhe gjuhën turke, por gjuhën shqipe aspak. Ndërsa më vonë sikurse edhe shumë hoxhallarë të tjerë me provime e kreu edhe Medresen e mesme “ Alaudin” në Prishtinë .Si Hoxhë i ri, pasi që nuk ishte i emëruar askund si imam i rregullt disa vite radhazi punoi vetëm për muajin e shenjtë të Ramazanit si dhe herë pas herë këndonte mukabele nëpër xhamitë e afërta. Kështu për Muajin e Ramazanit shërbeu pë faljen e namazeve dhe të namazit të teravive në Asllarë të Bujanocit, Mitrovicë, Kishna Polë, Gadish, pastaj nëfshatrat e Drenicës si: në Polluzhë, Baincë, Tërstenik, Llapushnik e gjetiu.Ndërsa që nga viti 1971 emrohet imam i rregullt në xhaminë “Xhedide” të Mëhallës së Balecit,në Gjilan dhe aty shërbeu imam deri kur u pensionua në vitin 2005.Hafëz Alushi, përkundër problemeve të paraqitura ai kontriboi shumënë ndërtimin e Xhamisë në Mëhallen e Balecit në vitin 1972 , ku ishte imam, në kohën e monizmit. Për këtë shkak disa herë ishte ftuar nga inspektorët e SPB-së (Sekretariatin e Punëve të brendëshme) për biseda informative derisa e kishin dënuar atë me një sasi të hollash, sikurse që ekishin dënuar poashtu edhe Bashkësinë islame të Gjilanit për shkakun e rrënimit të xhamisë së vjetër e ndërtimit të objektit të ri të Xhamisë së përmendur. Hafëz Alushi e kishte vizituar Mekën dhe kishte kryer kaherë obligimin e pestë islam- Haxhin. Mirëpo, devotshmëria e tij ndaj Allahur bëri që këtë ta bëjë edhe dhjetë herë të tjera gjatë jetës së tij deri më tash.
32
Hafëz Alushi është njeri nga hoxhallarët e rallë në Gjilan e Kosovë që gjatë Luftës së fundit i ka kryer me përkushtim detyrën e imamit në Xhaminë “Xhedide” të Balecit në Gjilan. Ishte i vetmi imam që gjatë kohës së Luftës së fundit, të gjithë ata që gjatë asaj periudhe ndërronin jetë në Gjilan, i prëcillte në varrezat e qytetit. I lumtë për këte devotëshmëri dhe shërbim të denjë ndaj xhematit. Allahu e shpërbleftë.Ai tani jeton në Gjilan së bashku me familjen,gruan dhe pesë fëmijtë e tij-dy djemët e tri vajzat.
23. MULLA ARBEN K. NEZIRI
Arbeni rrjedh nga një familje me traditë fetare islame e fshatit Zhegër të Gjilanit. Arbeni u lind në Gjilan. Mësimet dhe edukatën fetare islame i mori nga familja e tij që në moshën rinore, çka ishte shkas që ai me të kryer shkollën fillore në fshatin Zhegër (ku tani banon me familjen e tij) u regjistrua në Medresen e mesme “Alaudin” në Prishtinë. Medresen e kreu në vitin 1997.Pas diplomimit Mulla Arbeni menjëherë vazhdoi ti ndjek disa kurse të gjuhës ne boten Arabe ne Halep të Sirisë. Pas kthimit nga Siria ne vitin2007 vazhdoi studimet pos diplomike Master në Fakultetin Juridik Departamenti i Marrdhënve ndërkombëtare ku se shpejti pritet edhe mbrojë temën e diplomës me
titull :”Te drejtat dhe liritë politike të njeriut me theks te veçantë sipas Kushtetutës së Republikës se Kosovës”.
Gjatë gjithë periudhës sa ishte student me përkushtim shërbeu edhe siimam ne fshatin Sodovina e Jerlive të Komunën se Vitisë. Ndërsa që nga shtatori i vitit 2012 me propozimin e K.B.I-së të Gjilanit, Arbeni transferohet ne Livoçin e Poshtëm të komunës se Gjilanit, ku edhe tash shërben si Imam. Mulla Arbeni ligjëron edhe në Medresenë e Gjilanit (me honorar) lëndën e Ahlakut “Etikes Islame” , dhe Lënden e Tefsirit “Hyrje ne shkencat Kuranore” Mulla Arbeni ka morr pjesë edhe në shumë seminare të ndryshëm shkencor me karakter e tematikë fetare islameNdërsa nga viti2008/2009 kryen edhe punën e edukatorit në konviktine Shoqatës IIARS-Istambull-në Gjilan, ku me përkushtimin më të madh edukon brezat e nxënsëëve të rinj që banojnë dhe studiojnë në këte konvikt në qytetin e Gjilanit.
33
Mulla Arbeni jeton në fshatin Zhegër të Gjilanit me familje.
24. MULLA BAJRAM R. RASHITI (1870-1924)
Edhepse jetoi para më se një shekull mulla Bajrami ishte adhurues i flaktë arsimit dhe edukimit, i nxënjes së dijës,admirues i madh i shkollimit përkundër asaj që në kohën kur jetoi kishte pak mundësi realepër shkollim dhe arsimim. Mulla Bajrami rrjedh nga familja e madhe fetare Rashiti nga fshati Llashticë e Gjilanit. Mulla Bajrami u lind në vitin 1870 në Llashticë.Mësimet e para i mori në familje, mulla Bajrami kishte vazhduar mësimet në një shkollë islame në Prishtinë, të cilën e kishte mbaruar me sukses në vitin 1905 dhe poashtu kishte marrë ixhazenamen (Diplomën) si profesionalisht i kualifikuar për kryerjen e detyrës së imamit. Përpos kësaj,si nxënës i shkëlqyeshëm e me aftësi të madhe prej ligjëruesi ate e kishin pranuar në Mejtepin pranë xhamisë “Atik” në Gjilan si ligjërues i mësim-besimit fetar islam.Këte detyrë e kishte kryer deri në vitin 1922 kur e largojnë nga detyra e ligjëruesit për shkak të aktivitetit të tij patriotik.
Se vërtetë ka qenë arsimdashës Mulla Bajrami, me andje tregojnë stërnipërit e tij Jakupi dhe Rafeti, të cilët potencojnë se Mulla Bajrami nga pesë fëmijtë e tij që i kishte: katër djemët (M.Ymeri, M.Osmani, hafëzRashiti dhe Shaipi) si dhe vajza Eshtrefja(Hafisk e Kur’anit) i kishte shkolluar deri në shkallën e mualimit.Mulla Bajrami detyrën e imamit e ka kryer një kohë të gjatë në fshatrate Malësisë së Karadakut; në Dunav, Stanqiq e gjetiu . Ndërsa nga viti 1903 (kur edhe u shpërngul me familje nga Llashtica në Gjilan) e deri në vitin 1924 sherbeu imam në Xhamin e vogël të “Dere Mëhallës” në Gjilan.Mulla Bajrami ndërroi jetë në vitin 1924 dhe u varros në varrezat e qytetit në Gjilan.
25. HAFËZ BAJRAM EF. R. QERIMI (1933-2001)
Bajrami u lind në fshatin Velekincë të Gjilanit.Interesimi i Bajramit për mësimin fetar dhe përgjithsisht për edukaten islame ishte ngjallur që
17
ë dhënat për !iografinë e M#a &ajra$it na i dha stërnipi i tij %a'#p &erisha.
34
heret edhe ate në moshen shtatë-tetë vjeqare. Hafiz Bajrami fillet e para të edukimit islam i mori nga HafËz Ilaz Selmani i Derëmëhallës në Gjilan dhe nga kusheriri i tij Mulla Nuhiu, për të vazhduar pastaj me mësimin e Kur’anit përmendësh poashtu tek Hafëiz Ilaz Selmani në Gjilan ku mësoi deri në vitin 1948.Medresen Hafëz Bajrami e kreu në Prishtinë. Pas kryerjes së medresesMulla Bajrami si imam shërbeu në shumë fshatra si: në Busavatë të Dardanës (ish Kamenicës) diku rreth 5 vite pastaj dy vite në fshatin Asllarë të Bujanocit, shumë herë ishte imam për Muajin e shenjtë të Ramazanit në fshatrat: Turi, Mogillë, tek Myhyrët e Bresalcit, në disa fshatra të Drenicës e gjetiu.Ndërsa që nga viti 1973 dhe deri në vitin 2001. ishte imam në fshatin e lindjes në Velekincë.Hafëz Bajram ndërroi jetë në vitin 2001. Ai ka katër djem dhe dy vajza.Familja e tij tani jeton në fshatin Velekincë të Gjilanit. ‘
26. MULLA BAJRUSH R. RAMADANI (1917-1988)
Bajrushi lindi në vitin 1917 në fshatin Përlepnicë të Gjilanit. Mësimet e para dhe dukatën fetare islame e mori nga imami i atëhershëm i fshatit Mulla Emin Shaqiri. Në ndërkohë kreu edhe shkollën fillore katër klasëshe në fshatin e tij të lindjes në Përlepnicë. Diku në vitin 1938 regjistroi medresen pranë xhamisë “Atik” në Gjilan dhe ishte nxënës i Myderrisit të njohur Haki ef. Sermaxhaj. Shkollë kjo si duket e kreu dikunë vitin 1942 në kohën e pushtetit të Mbretërisë të shtetit Shqipëtar.Deri sa ishte nxënës i Medresesë, mulla Bajrushi shërbeu disa vite imam gjatë muajin të shenjtë të Ramazanit duke ua falur teravitë xhematit të fshatrave Përlepnicë, Karaqevë të Epërme, Ponesh, Makresh të Poshtëm dhe në fshatin Zhiti të komunës së Vitisë. Mirëpo imam i rregullt për herë të parë u emrua në xhaminë e fshatit Makresh të Poshtëm në vitin 1940 dhe ku shërbeu deri në vitin 1972. Deri sa shërbente imam në fshatin Makresh të Poshtëm pa ndërprerë mbante mësim-besimin islam me gjeneratat e reja të fshatit. Të njejtën punë vullnetarisht e kreu edhe për disa vite radhazi edhe në fshatin e tij në Përlepnicë, punë kjo të cilën edhe ia kishin ndërprerë pushteti i atëhershëm monist. Por përkundrazi ai kishte vazhduar me mbajtjen e
18
/hëni$et e $ësipër$e për M#a &ajra$ :ifat Beri$in na i dhënë djai i tij e;hati dhe "ëa# i tij efi'#.
35
mësim-besimit por tani jo në xhami por në shtëpinë e tij, të cilën e kishte bërë si shkollë.
Mulla Bajrushi ndërroi jetë në vitin 1988 dhe u varros në Përlepnicë. Ai kishte dy djem dhe dy vajza.
27. MULLA BASHKIM B. BAJRAMI
Mulla Bashkimi rrjedh nga një familje tipike fetare islame, e cila që mëparë ishte shpërngulur nga fshati Busavatë i Dardanës (ish Kamenicë) nëGjilan. U lind në Gjilan në vitin 1977. Mësimet e para islame i mori nga mualimi Ilmi Krasniqi pranë KBI-së të Gjilanit. Shkollën fillore e kreu në Gjilan. Ndërsa të mesmen Medresen “Alaudin” në Prishtinë në vitin 1995. Dëshira e madhe për të mësuar gjuhët e lindjes dhe për fenë islame bëri që Bashkimi të shkoi në vitin 1996 në Stamboll ku për gjashtë muaj vijoi kursin e gjuhës turke. Pastaj kthehet në Kosovë dhe menjëhere në vitin 1997 shkon në Aman të Jordanisë ku poashtu vijon kursin për gjuhën arabe. Këtu takon dijetarin e madh shqiptar njohësin e hadithit, Muhamed Nasrudin Albanin. Nga ky dijetar i madh, i cili ishte me prejardhjen nga Shkodra, Bashkimi qe ndikuar shumë dhe nga ai mësoi shumë çka për fenë islame. Në vitin vijues, Bashkimi pranohet në studimin e gjuhës arabe në Universitetin Islamik në Medine në fakultetine sheriatit. Mirëpo nuk ndejti shumë nga se e thërriste atdheu dhe po të njejtin vit (1998) Bashkimi lenë Medinën dhe kthehet në Kosovë dhe i bashkangjitet forcave luftarake të UÇK-së në Brigadën 114 “Fehmi LLadrovci” që për komandant të tyre kishin Hoxhën Ekrem Avdiun, e cila funksiononte në Prekazin e Poshtëm në Drenicë.Pas përfundimit të luftës në gjysmën e dytë të vititn 1999 kthehet në Medine dhe vazhdon të vijojë mësimin e gjuhës arabe dhe njëherit studimet në Fakultetin e Sheriatit, të cilin e kryen në vitin 2004. Gjatë qëndrimit në studime ai njohu shumë djetarë islam ndër të cilët edhe bashkëkombasin tonë Abdylkadër Arnautin poashtu haditholog i njohurnë botën islame që kishte prejardhje nga Kosova.Me të përfunduar studimet kthehet në Gjilan dhe për një kohë punon si përgjegjës për davet në OJQ-në “Njëshmëria” e nga viti 2005 e deri në vitin 2007 edhe drejtor i saj.
19
ë dhënat na i tregoi djai i M#a &ajr#shit) ha;hi /ad#ah#.
36
Pasi që mulla Bashkimi ishte njeri i aksioneve ai nuk ndejti kot por me ndihmën e dy-tre bashkëqytetar të Lagjës Dheu i Bardhë ndërmorri aksionin për ndërtimin e një xhamie në këtë lagje që ishte nevojë e kahershme e tyre. Aksionin e filluan menjëhere në vitin 2009 dhe me punën e palodhëshme me ndihnmën e një donatori nga jashtë (Izet IbënAbdullah Es- Sulejmi nga Arabia Saudite) si dhe xhematëlinjët e lagjës Dheu i Bardhë filluan ndërtimin e xhamisë. Ndërtimin e Xhamisë e përfunduan në vitin 2011 dhe menjëhere mulla Bashkimi filloi të kryej edhe punën e imamit në te, gjë të cilët e kryen me përkushtin e dinjitet e devotshmëri sot e kësaj dite. Përcjelljen e mësim-besimit tek të rinjët e ka përditëshmëri mulla Bashkimi në Xhamin e tij, ku i ka krijuar edhe kushtet ideale për mbajtjen e tyre.Mulla Bashkimi merret edhe me shkrime kryesisht shkrimet e tij janë me tematikë fetare islame. Deri më tash ka botuar dy libra: “Argumenti i Besimit” (2000) dhe “Rregullat e Haxhit” (2001). Poashtu një kohë ka qenë edhe anëtar i Redaksisë së Revistës “Alb Islam” që botohet në Shkup, ku njëherit edhe i botonte shkrimet e tij.Mulla Bashkimi me familje jeton në Gjilan.
28. MULLA BEJTULLAH I. IBRAHIMI (1895-1979)
Bejtullahu u lind në vitin 1895 në fshatin Capar të komunës së Gjilanit.Mësimet e para i mori nga imami i fshatit Mulla Hazbiu i Dobërqanit, e pastaj ato i vazhdoi edhe me imamin tjetër të po këtij fshati Mulla Zejnullahun e Uglarit. Pasi mësoi shkronjat dhe bëri hatme Kur’anin, mulla Bejtullahu vazhdoi mësimet në mejtepin e atëhershën në fshatin Dobërqan. Profesionin e imamit e ka ushtruar nëpër shumë fshatra të komunës së Gjilanit si: në Cërrnicë, Llovcë, Bukovik dhe në fshatin e lindjes Capar. Në xhaminë e Caparit detyrën e imamit e ka kryer prej vitit 1954 e deri në vitin 1962 kur edhe u pensionua. Mulla Bejta ka qenë njeri i afërtë me të gjithë, njeri i urtë e gjithëherë i gatshëm për t’iu përgjigjur, ndihmuar e ardhur në ndihmë secilit person që kishte nevojë.Detyrën e imamit e kreu me dinjitet e devotshmëri kudo që shërbeu. Gjatë karierës së tij prej imami gjithëhere me përkushtim të madh ka punuar me të rinjët e fshatit dhe edukatën islame ua ka përcjellur shumëgjeneratave të reja.
37
Mulla Bejtullahu ndërroi jetë në vitin 1979 dhe u varros në fshatin e lindjes. Pas vedi la katër djemë dhe dy vajza, një familje vërtetë myslimane dhe të cilët kultivojnë me dinjitet fenë dhe traditat islame.Familja e tij tani jetojnë në Gjilan dhe Zvicërr.
29. MULLA BEJTULLAH I. HOXHA (1892-1983)
Bejtullahu rrjedh nga një familje me traditë fetare islame cërrnicase. Nga familja Hoxha kanë dalë shumë imam e ulema, të cilët jo vetëm që e kanë kultivuar fenë islame ndër famijarët e tyre por atë ua kanë përcjellur edhe bashkëfshatarëve të tyre brez pas brezi. Bejtullahu u lind në Cërrnicë në vitin 1892. Mësimet e para islame i mori nga babai i tij Mulla Ilazi. Mejtepin e kreu në fshatin e tij në Cërrnicë. Pas kryerjes së mejtepit Bejtullahun e dërguan në Shkup ku regjistroi Medresen. Në Shkup kreu dy vite të shkollës turke për mësuesi “DAR-EL MUALIM”, por nuk i vijoi mësimet në vitin e tretë.Kthehet nga Shkupi, dhe pas disa viteve Bejtullahu emrohet imam në fshatin Remnik të komunës së Vitisë. Poashtu punën e imamit e ka kryer për disa vite radhazi edhe në xhaminë e fshatit Livoç i Poshtëm. Ndërsa nga viti 1963 e deri në vitin 1974 mulla Bejta kryen punën e imamit në fshatin Dunav të Karadakut të Gjilanit. Mulla Bejta edhe për muajin e shenjët të Ramazanit ua ka falur teravit nëpër shumë fshatra të Anamoravës. Një kohë të gjatë ka zëvendësuar imamët e Xhamisë ”Atik”.Përkundër asaj që ishte i shtyrë në moshë mulla Bejta ka vazhduartë mbajë mësim-besimin islam me gjeneratat e reja të xhematit të Xhamisë “Atik” në Gjilan.Mulla Bejta ndërroi jetë në vitin 1983 në Gjilan dhe u varros në varrezat e fshatit të tij në Cërrnicë.
30. MULLA BEKIM N. RAMADANI
Edhe Nazmiu është nga fshati i shumë imamëve dhe dijetarëve të shumtë të komunës së Gjilanit. U lind në Llashticë të Gjilanit më 5 prill
20
ë gjitha shëni$et na i dha djai i tij aip !rahi$i
21
ë gjitha të dhënat na i tregoi Dr./he"?et Meh$etjian.
38
të vitit 1976. Shkollën fillore e kreu në vendlindje në vitit 1990. Po në këtëvit regjistron gjimnazin “Zenel Hajdini” në Gjilan,paraleleja e ndarë në Zhegër. Me të kryer Gjimnazin, Bekimi, i etur për tënxënë njohuri fetare islame shkon në Emiratet e bashkuara Arabe dhe atje në qytetin AL-AIN, për të mësuar gjuhën Arabe. Bekimi regjistron Fakultetin e Gjuhës arabe në shtetin dhe qytetin e përmendur. Këtu studion deri në vitin 2000 dhe në 2001 ai detyrohet të këthehet në vendlindje nga se shtëpinë ia kishin ndezur dhe rrënuar gjatë Luftës ushtria sërbosllave. Menjëhere fillon punën si përkthyers i gjuhës arabe për Forcat e Emiratet e bashkuara Arabe në kuadër të KFOR-it në qendrën ushtarake “Bonstill”. Punën e përkthyesit e ka kryer edhe për shoqatat humanitare arabe që pas luftës kishin ndihmuar me donacione të llojllojshme qytetarët e Kosovës si kundër edhe ato për ndërtimin e renovimin e Xhamive të ndezura e të rrënuara gjatë luftës së fundit në Kosovë. Në profesionin e përkthyesit punoi deri në vitin 2006.Po në këtë vit Mulla Bekimi emrohet muezin në Xhaminë e LLashticës,dhe njëkohësisht mbanë rregullisht mësim-besimin islame me gjenerata të reja të këtij fshati. Ndërsa nga viti 2009 me dekret të Këshillit të Bashkësisë Islame tëGjilanit, emrohet imam në xhamin e fshatit Sllakovc ku gravitojnë edhe fshatrat Gadish dhe Kishna Polë. Mulla Bekimi tani është edhe student i Fakultetit të Studimeve Islame në Prishtinë. Mulla Bekimi me familje tani jeton në fshatin Llashticë të Gjilanit.
31. MULLA BEKIM N. SHALA
Rrjedh nga një familje tipike fshatare por fetarisht e ngritur dhe që me vite ka kultivuar Fenë Islame. Bekimi u lind në fshatin Ponesh të komunës së Gjilanit më 31 dhjetor 1972. Edukatën fetare islame që në vegjëli e mori nga babi i tij Nazmiu. Shkollën fillore e kreu në Shkup. Në Shkup e kreu edhe shkollën e mesme- Medresen “Isa Beu” në vitin 1992. Pasi kryen Medresen për disa vite radhazi ishte imam për muajin e Ramazanit në fshatin e të parëve të tij-në Ponesh.Këtu shërbente vetëm për faljen e namazit të Teravive gjatë Muajit të shenjtë të Ramazanit pasi që nuk kishte objekt xhamie.Ndërsa nga ndërtimi i Xhamisë në Ponesh në vitin 2009, Mulla Bekimi u emrua imam i pare i saj dhe këte detyrë e kryen edhe sot e kësaj dite.
39
Mulla Bekimi me bashkëshorten dhe tre fëmijët (një djalë dhe dy vajza) tani jeton në fshatin Ponesh të Gjilanit.
32. MULLA BILALL S. LLOFCA-HYSENI (1907-1988)
Llofca njihet si një ndër qendrat më të mëdha fshatare të hoxhallarëve të komunës së Gjilanit. Nga kjo qendër rrejdhë edhe Hoxha më në zë në shekullin e kaluar Mulla Bilalli. Mulla Bilalli u lind në vitin 1907. Mulla Bilalli ishte brezi i parë i Medresesë se Gjilanit të udhëhequr nga Abdurrahman efendi Hyseni i fshatit Llashticë e më vonë nga Haki efendi Sermaxhaj i fshatit Hogosht. Ishin këto vitet e’30-ta, kur Kosova ishte nën sundimin e mbretërisë Sërbosllave. Për shkak të kushteve të vështira që mbretëronin në atë kohë ishte i detyruar që edhe si talebe (nxënës) të shërbente imam gjatë muajit të Ramazanit për të mundur ta vazhdoj shkollimin. Kështu, për herë të parë si imam emërohet në fshatin Marevc në lagjen e Kllokoqëve (viti i sakët nuk dihet por supozohet të jetë viti 1935). Poashtu sherbeu si imam por ne te njejten kohe edhe mbante mësim besimin dhe dinin islam me fëmijët (ose me mirë me thënë gjithë fshatin) në fshatrat: Bukovik dhe në fashtin Vërban të Bujanocit. Perveq kësaj ai kishte sherbyer edhe ne shume fshatra vetem per muajin e bekuar te Ramazanit si ne Sllakoc, Haxhaj, Konçul Radivojc e gjetiu. Në fashtin e tij, në Llofce sherbeu mbi 30 vite, fillimisht per ti mesuar femijet me mësim besimin islam e me vone edhe me ua mësuar edhe memorizimin e Kur’anit. Kontributi i tij ishte i jashtëzakonshëm në përgatitjen e hafëzllarëve. Në shtëpinë e ti mulla Bilalli përgatiti gjashtë hafëza . Edhepse këtë punëkurr nuk e kishte bërë më herët e që hafëzllëku kishte specifikat e veta por ai gjithëhere ishte kurreshtar dhe entuziast për të përfunduar çdo punë që e fillonte në çka edhe arrinte sukses. Nuk pushoi së mësuarit fëmijët deri në ditët e fundit të jetës së tij.Perveç obligimeve si imam ai ishte edhe prijës i shumë aksioneve vullnetare e humanitare.Kështu pothuajse në të gjitha aktivitetet ishte prijtar dhe ishte gjithëhere i vendosur deri në përfundimin e të gjitha aksioneve që i fillonte së bashku me bashkëfshatarët e vet.Kështu së bashku me udhëqsinë e atëhershme të fshatit vendosin të ndërtojnë edhe xhaminë e re në vitet 50. Mirëpo pushteti i atëhereshëm e
40
urdhëron dhe ia ndalon që femijet ti mesoj ne xhami. Kështu ai hap dyerte shtëpisë së tij dhe mësim-besimin islam fëmijëve të fshatit Llofcë ua mëson në shtëpin e tij, andaj thonin ulemat e asaj kohe; “
Mulla Billali e kabërë shtëpinë e vet medrese, na nuk po mujm mi mësu fëmijët tanë e ai po e mëson krejt dynjan”
sepse kishte fëmije edhe nga fshatrat fqinje që mësonin te Ai.
Kontributi i tij nuk ishte i kufizuar vetëm në sferën fetare por ishte i angazhuar edhe në pajtimin e gjaqeve një kohë të gjatë së bashku me kreret me te shquar te Karadakut.Mulla Bilalli ishte poashtu edhe humanist i madh nuk kishte kufizime në ndihmën e fshatarëve por edhe të nevojtarëve tjere, ishte ze i fuqishem i kohes. Ishte aktivist i Këshillit të Bashkësisë Islame të Gjilanit dhe anetar i kryesisë për më shumë se 30 vite, kishte respektin e gjithë hoxhallarëve por edhe nga i gjithë komuniteti në tërë Rajonin e Anamoravës. Vdiq ne moshen 81 vjeçare në Gjilan ku ishte me vendbanim nga viti 1975. Fryt i punës së tij është një numër i madh ulemash nga ta edhe gjashtë hafëzllarë (njeri ndër ta edhe i biri i tij Hafëz Mustafa), doktora shkencash, magjistra, hoxhallar , arkitekta , disajnera e të tjerë.
33. MULLA BURHAN I. ZEJNULLAHU
Rrjedh nga familja e madhe e me traditë fetare islame që nga gjiu i vetë kishte shumë hoxhallarë (imam) si në fshatin e tyre Uglarë e poashtu edhe në fshatrat për rreth dhe në tërë Regjionin e Anamoravës.Edhe gjyshi dhe stërgjyshi i tij ishin hoxhallarë. Burhani lindi në vitin 1979 në fshatin Uglarë të Gjilanit. Interesimi për fenë islame te Burhani lindi që në vegjëli. Ai ishte i ndikuar nga familjarët si babai dhe të tjerët nga se e tërë familja kishte traditë dhe kultivonin islamin. Pas kryerjes së shkollës fillore në fshatin Uglarë,në vitin 1994 regjistron Medresen e mesme “Alaudin” në Gjilan, ishte gjenerata e parë e paraleles së ndarë në Gjilan,të cilën e përfundoi me sukses në vtin 1998. Ndërsa në vitin 2007 regjistroi Fakultetin e Studemeve Islame në Prishtinë, të cilin e kreu në vitin 2012.Mulla Burhani nga viti 1999 kryen detyrën e imamit në fshatin e tij në Uglarë. Krahas kësaj, here pas here, në këte periudhë nga viti 2007 Mulla
22
ë gjitha shëni$et na i dërgoi nipi i tij ,.ing. M#ha$ed M. /adri#.
41
Burhani punon si imam edhe në disa Xhami në Zvicërr si:në Seebach dhe Wandasvil të Curihut ndërsa kohëve të fundit ai shërben, here pas here, edhe në Xhaminë e Lucernit.Sikur në Uglarë poashtu edhe në Lucernë-në Zvicërr Mulla Burhani zhvillon mësim-besimin islam me gjenerata të reja por edhe më të moshurit, nga të cilët ka patur të interesuar për mësimin e alfabetit arab edhe të moshës mbi 50 vjeçar si dhe me leximin e Kur’anit deri në hatme.Si imam në Xhamin e Lucernit në Zvicërr, Mulla Burhani ka pas rastinqë në nëntor të vitit të kaluar të konvertojë dy persona në Fenë Islame.Mulla Burhani është njeri i aksioneve, njeri human, hoxhë që nuk përton për të zhvilluar aktivietete humanitare. Kështu, Mulla Burhani organizoi aksioni për grumbullimin e ndihmave për ndërtimin e një shtëpie Jetullah Shabi Jetullahut,të cilit ia ndërtuan shtëpinë falë Mulla Burhanit dhe bashkëfshatrëve të tjerë, të cilët nuk kursyen në dhënjen e ndihmave. Aktivitete të tilla mulla Burhani i zhvilloi si në Kosovë poashtu edhe atëhere sa qëndronte edhe në Zvicërr.Mulla Burhani me familje jeton dhe punon në Uglarë të Gjilanit.
34. MULLA DRITON Z. BEKTESHI
Driton Bekteshi u lind me 20.08.1984 në fshatin Cërrnicë, të komunës së Gjilanit. Aty kreu shkollën fillore .Ndërsa mësimet e para fetare i moringa Imami i fshatit hafëz Sadri Rrahimi, ku brenda dy viteve (1995-97) bëri edhe hatme Kur’anin. Edhepse dëshira e tij e madhe ishte të vazhdojë shkollimin në Medrese, nuk arriti pasi që në Paralelen e ndarë të Medresesë “Alaudin” në Gjilan nuk pranuan nxënës fare në vitin e parë të pas Luftës së fundit, ndërsa në Medresen e Prishtinës ishte plotësuar numri i paraparë i nxënësëve, Dritoni detyrohet (për të mos e humbur vitin) të regjistroi shkollën e mesme Ekonomike në Gjilan, të cilën e kreu, në vitin 2003. Gjatë periudhës së viteve 2002 dhe 2004 sa ishte nxënës i shkollës së mesme ekonomike në Gjilan, banoi në Konviktin e nxënësëve të Shoqatës bamirëse shqiptaro-turke “Sylejmanie” ku nga mualimi Hafëz Jashar Poqinci, mësoi recitimin e Kur’anit me texhvid dhe shumë çka për fenë islame. Pas kryerjes se matures në vitin 2004 Dritoni ishte mjaft i përgatitur fetarisht por, së pari një vit mësoi gjuhën turke e pastaj vazhdoi studimet në Fakultetin e
42
Studimeve Islame, përkatësisht Ilahijatin-Teologjin në Univerzitetin e Uludakit në Bursa të Turqisë, të cilin e kryen me sukses në vitin 2010.Pas perfundimit të studimeve Mulla Dritoni këthehet në vendlindje kuedhe i ipet mundësia e plotësimit të dëshirës së kaherëshme që ti shërbej bashkëfshatarëve të tij si në faljen e namazeve poashtu edhe me predikimt e tija edukative fetare të rinjëve të fshatit të tij në Cërrnicë. Këtu emrohet imam në vitin 2010, detyrë kjo që e ushtron edhe sot e kësaj dite. Mulla Dritoni është njeri ndër imamët më aktivë në teritorin e komunës së Gjilanit, çka edhe shihet se ai për çdo ditë zhvillon aktivitet në kuadër të xhamisë me mbajtjen e mësim-besimit islam si dhe nxënjën e alfabetit arab nxënësëve pastaj mësimi i të rinjëve leximin e Kur’anit, një numër i të cilëve (27 sish)e kanë bërë edhe hatme, ndërsa njeri ndër ta edhe ka regjistruar Institutin e Hifzit në Gjakovë për memorizimin e Kur’anit. Për këto aktivitete të zhvilluar gjatë vitit 2012 , Mulla Dritoni është shpërblyer me Mirënjohje dhe mjete materiale në shumë prej një page mujore nga Këshilli i Bashkësisë Islame të Gjilanit. Mulla Dritoni jeton dhe vepron në fshatin Cërrnicë të Gjilanit.
35. MULLA DESTAN SH. SEJDIU (1924-1990)
Familja e mulla Destanit (e Bilallëve) gjithëhere kanë qenë kultivues të fesë Islame. Mulla Destani u lind në Uglarë në vitin 1924. Rjedhë nga një familje me traditë të lashtë fetare islame. Mësimet e para i mori nga të afërmit e tij , të cilën sado pak dinin për fenë islame.Mejtepin e kreu në Uglar, i cili ekzistonte e që e kishte hapur kohë më parë Mulla Kurtesh Zejnullahu. Një kohë ka shërbyer si imam në xhaminë e fshatit Uglarë –diku prej vitit 1976 e deri në vitin 1980. Ndërkaq për muajin e Ramazanitka shërbyer nëpër shumë fshatra të komunës dhe të Rregjionit të Anamoravës. Një vit ishte Imam për muajin e shënjtë të Ramazanit në fshatin Lipovicë të Gjilanit, ndërsa 15 vite radhazi ua fali Teravit xhematit të fshatit Prelez të Ferizajt. Duhet theksuar se bashkëfshatarët e tij Ali Aliu dhe haxhi Hysen Hyseni, tregojnë se familja e Mulla Destanit, e cila tashmë është e njohur me mbiemrin si familja e Bilallëve, e kanë falur vendin për ndërtimin e kësaj xhamie para 150 viteve, ndërsa ndërtimin e saj e ka bërë Ramadan -Ramë Aliu i Uglarit. Familja e Ramë
43
Aliut si dhe ajo e Bilallëve gjithëherë kanë qenë aktiv në shërbim të xhamisë së Uglarit që nga ndërtimi i saj e deri më sot.
Mulla Destani ndërroi jetë në vitin 1990 dhe u varros me nderime në varrezat e fshatit Uglarë.
36. MULLA EMIN SHAQIRI (1878-1965)
Mulla Emini ështe i lindur më 05.06.1878 në fshatin Përlepnicë. Mësimet e para i mori në mejtepin e fshatit dhe në familjen e tij, të cilët ishin të arsimuar në osmanishte. Pastaj vazhdoi shkollimin në medresën e Dobërqanit, aty u përgatit për imam-hatib për nevojat e kohës. Më 1898- 99 emrohet imam në xhamin e epërmë në Dobërqan në të cilën përfshiheshin edhe fshatrat si: Topanica, Kmetoci ,Vërbica dhe Përlepnica, dhe që nga ajo kohë në atë xhami ligjerohej në gjuhën shqipe,sepse Mulla Emini ishte njohës i mirë i gjuhës shqipe dhe i zotronte gjuhët: osmanishten, arabishten dhe persishten. Përkundër asaj që Mulla Emini me mosh ishte mjaft i ri, emrimin e tij e përkrahën Mexhlisi i Ylemave dhe hoxhallarët e asaj kohe. Mulla Emini, pos si njohës i mirë i osmanishtes dhe i arabishtes, ai dallohej edhe si komentues i mirë i Kur’anit-tefsirit dhe ligjëronte nëpër shumë xhami në trevat tona për afro gjysmë shekulli me radh dhe për çdo të shtune ligjëronte edhe në xhaminë e madhe të Gjilanit. Pas tërheqjes se osmanlive nga trojet tona, vendi ynë bie nën pushtimin e mbretërisë Serbo-kroato-sllovene, hoxha doemos kryen provimin e gjuhës serbo kroate dhe emrohet ofiçar në fshatrat ku shërbente edhe si imam.Vlenë të ceket viti 1933-34 me angazhimin e tij përsonal dhe xhematit të Përlepnicës fillon rindërtimi i xhamisë dhe që nga atëhere tërhiqet në xhaminë e Përlepnicës dhe ofiqaria vazhdon në Përlepnicë. Si imam hatib dhe ofiqar shërben deri ne vitin 1951 kur edhe pensionohet.Mulla Emini ishte ndër të parët që hytben e mbajti në gjuhnë shqipe dhe ishte kundërshtarë i madh i shpërnguljes së shqiptarëve për në Turqi. Për çka në këte drejtim luajti rrol vendimtarë për mos shpërngulje tek bashkëfshatarët e tij. Me ligjerata fetare në gjuhën shqipe (hytben) vazhdon gjatë tërë jetës së tij deri ne vdekje 1956.
23
ë gjitha të dhënat për $#a Destan /ejdi#n na i treg#an garasit Ai Ai# dhe ha;hi (+sen (+seni.
44
Prej shënimeve të hoxhës ka mbetur vetëm vepra në osmanishte e titulluar “Nasiha”, një kopje të saj e posedon nipi Abdylhakimi një kopje është në Bibliotekën e Bashkësisë Islame në Gjilan.Nga viti 1951 detyrën e imamit në fshatin Përlepnicë e merr djali i tij Mulla Shefket (Emin) Shaqiri .
37. MULLA EMIN (XHYLI) RASHITI
Mulla Emini është edhe një hoxhë-imam më tepër nga familja Rashiti eLlashticës. U lind më 19.03.1947 në fshatin Lllashticë. Mësimet e para fetare i mori nga babai i tij si dhe nga kusheriri i tij Mulla Kadriu.Medresen e memse “Alaudin” e kreu në Prishtinë në vitin 1968. Pastaj duke e parë se nga imamllëku,në ate kohë s’kishte të ardhura-vazhdoi shkollimin në shkollën e Lartë pedagogjike, drejtimin histori-gjeografi të cilën e kreu në vitin 1971, kur edhe u punësua në shkollën fillore të fshatit Llashticë. Këtu punoi deri në pension në vitin 2012. Krahas punës së mësimdhënësit nga viti 1993 ka kryer edhe punën e imamit në fshatin Pidiç ku punoi si imam deri në vitin 1999. Ndërsa nga ky viti e deri më sot është imam në fshatin Budrikë të komunës së Vitisë.Mulla Emini ka katër fëmijë njerin ndër ta Musain e ka orienmtuar përhoxhë, i cili e ka kryer medresenë e mesme “Allaudin” në Prishtinë. Punon dhe jeton në fshatin Llashticë të Gjilanit.
38. MULLA EMRUSH B. ZYMBERI
Emrushi rjedh nga një familje me traditë fetare islame e malësisë së Karadakut të Gjilanit. U lind më 1957 në fshatin Muqibabë (Muqaj) të Gjilanit.Shkollën fillore e kreu në fshatin e lindjes më 1974 me sukses shembullorë dhe menjëherë regjistroi medresen e mesme ”Alaudin” në Prishtinë, të cilën e kreu me sukses në afatin e paraparë (shkollimi në medrese atëhere ishte pesë vite) në vitin 1979. Mulla Emrushi vazhdon shkolimin superior menjëherë në Fakultetin filologjik degën e orientalistikës
poashtu në Prishtinë, të cilin e mbaron në vitin 1984. Në shtator të vitit 1986 punësohet për herë të parë në Bashkësinë Islame të Kosovës edhe ate si sekretar në Medresen e Mesme “Alaudin” në Prishtinë. Në këte detyrë mbetet deri në vitin 1995. Pas kësaj ka
45
vazhduar me biznesin e tij privat dhe tani udhëheq një kompani të sigurimeve (“ILLYRIA”) në Gjilan. Duke e parë të nevojës dhe duke dashur tu ndihmojë bashkëfshatarëvetë tij, pas luftës së fundit në Kosovë mori iniciativën për ndërtimin e xhamisë së fshatit Muqibabë që nga themelet, ndërtimin e minares së re si dhe të shadërvanit të xhamisë, të gjitha këto me vetkontributin e fshatarëve : të Muqibabës, Burincës dhe Lipovicës. Ndërtimi përfundon në vitin 2009 dhe që nga ky vit merr për sipër punën e imamit në mënyrëvullnetare, të cilën e kryen edhe sot e kësaj dite. Sikur shumë hoxhallarë e prijës fetar edhe mulla Emrushi nuk mbetet anash sa i përket çështjes kombëtare. Ai është pjemarrës, dhe njeri nga organizatorët (tregon vet ai) i domostratave të vitit 1981 në Prishtinë, ku për këte shkak nga regjimi i atëherëshëm monist qe përjashtuar një vit nga fakulteti dhe i ndërpriten të gjitha benificionet që i gëzonte ate kohë si: banimi në konvikt, kredia studentore, bursa e të tjera. Poashtu sa ishte në Medrese organizoi mbajtjen e Kuvendit konstituues të Republikës së Kosovës pas zgjedhjeve, më 22 qershor të vitit 1992, në lokalet e Medresesë “Alaudin”në Prishtinë. Në mbrëmjen e po kësaj nate(22 qershorit të vitit 1992) arrestohet nga policia serbe së bashku me stafin teknik dhe ish drejtorin e medresesë dr.Qazim Qazimin.Mulla Emrushi thekson se xhamia e Muqibabës është ndër xhamitë më të vjetra të komunës së Gjilanit, dhe se ajo është e vetmja xhami në zonën kufitare, e cila nuk ka marrë asnjë ndihmë nga asnjë institucion fetar, për të funksionuar edhepse në te namazin e xhumasë, mesatarisht e falin rreth 60 xhematëlinjë.Mulla Emrushi me familje jeton në Gjilan.
39. MULLA ENVER H. REXHEPI
Enveri u lind më 1949 në fshatin Malishevë të Gjilanit. Rrjedh nga një familje me traditë islame. I ati haxhi Hasani që në fëmijëri të herëshme të birin Enverin e edukoi dhe i mësoi mësim besimin islam. Enveri pastaj vazhdoi të mësoi fenë te imami i fshatit Malishevë, Hafëz Sadriu.Shkollën fillore Enveri e kreu në vendlindje më 1965, dhe menjëhere u regjistrua në Medresen e mesme “Alaudin ” në Prishtinë me korespodencë dhe pasi kreu tre vite më 1968, mësimet shtesë të islamit i vazhdoi te Mulla Nazmiu i Rahovicës në Preshevë, për ta vazhduar ate
46
edhe dy vite të tjera deri në vitin 1973 te Hafëz Jashar Poqinci në Dobërqan. Në vitin 1973 emrohet imam në Xhaminë e Dere Mëhallës në Gjilan, detyrë kjo që e kryen edhe sot e kësaj dite.Mulla Enveri, para se të emrohet imam në xhaminë e Dere Mëhallës në Gjilan ka shërbyer si imam për muajin e shenjtë të Ramazanit në disa fshatra të Dukagjinit si: Poqesh, Gjurgjevik (dy herë) të Pejës pastaj Bokshiq të Klinës si dhe në Vërbicë të Kmetovcit. Hoxha i “Dere Mëhallës”, Mulla Enveri njihet edhe si hoxha i dy gishtave, i cili ishte në krye të xhematit në demostratat në vitin 1990. Atë botë ishte i pari me turmën e xhematit të xhamive të Gjilanit në demostratat e organizuara kundër marrjes së autonomisë dhe kundër dhunës që ushtronte regjimi monist sërbo-sllav. Menjëherë të nesërmen, (pas mbajtjes së demostratave) më 9 mars të vitit 1990, Mulla Enveri u burgos dhe me procedurë të shpejtuar u dënua me paraburgim prej një muaji. U mbajtën disa seanca gjyqësore (tetë apo dhjetë), katra sosh edheunë si gazetar i kam përcjellur rregullisht deri atëhere kur ato u mbyllën edhe për publik edhe për gazetarë. Kjo u bë nga se nuk kishin kurrfar fakti për ta dënuar hoxhën por përkundër kësaj Hoxhë Enveri u dënua me një vit heqje lirie. Po ju sjellim disa nga titujt çka shkruan gazetat ditore shqiptare në Kosovë.Mulla Enveri mirret edhe me shkrime, ai shkroi dhe botoi një poemë me titull: “POEMË URTËSISË”, e cila kryesisht ka tematikë fetare islame me 460 vargje.Mulla Enveri me familje jeton dhe punon në Gjilan.
40. HAFËZ FAHREDIN EF. T. AJETI (1937-2011)
Faredin Ajeti u lind më 17.12.1937 në fshatin Llovcë të Gjilanit. Shkollën fillore e kreu në fshatin Caravajkë.Si fëmijë filloi ti ndjek mësimet fetare te Hoxha i fshatit Mulla Bilall Sadriu, ku edhe mësoi Kur’anin përmendësh, ndërkaq në moshën 14 vjeqare mori titullin Hafëz i Kur’anit.Gjatë rinisë së tij vazhdoi të ndjek derse te Hoxhallarët në fshatra të ndryshëm të Anamoravës, Luginës së Preshevës ku arriti të përvehtësojë mjaft mirë profesionin e tij.Gjatë jetës së tij ishte imam në disa fshatra, fillimisht i angazhuar vetëm në muajin e shenjët të Ramazanit, pastaj ishte imam i rregullt në
47
