'Iraans atoomprogramma krijgt nu misschien juist extra zetje'

Het controversiële atoomprogramma van Iran wordt door veel landen gezien als een grote bedreiging van de regio. Maar de Israëlische aanvallen hebben dat programma nog niet gestopt. Israël neemt volgens experts een enorm risico door Iran in een hoek te drukken.

Iran zegt dat zijn nucleaire programma alleen voor civiele doeleinden is bedoeld en niet voor het ontwikkelen van kernwapens. Israël, en ook veel andere landen, zijn daar - net als het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) - niet van overtuigd. Het aantal nucleaire installaties is in Iran de laatste jaren toegenomen.

Drieduizend centrifuges

Het Iraanse nucleaire programma is verspreid over verschillende locaties, waarvan een aantal ondergronds ter verdediging tegen mogelijke luchtaanvallen. Eén ervan, Natanz, is vannacht door Israël geraakt. Hoe groot de schade is aan het complex, is nog onduidelijk. IAEA schrijft dat er volgens Iran geen verhoogde stralingswaardes zijn gemeten.

Natanz is de belangrijkste bunkerlocatie voor uraniumverrijking van Iran en ligt ongeveer 250 kilometer ten zuiden van Teheran. Het complex telt meerdere centrifuges die worden gebruikt bij de verrijking van uranium. "Het is de grootste verrijkingsfaciliteit van Iran", zegt expert Darya Dolzikova, zij onderzoekt nucleair beleid.

De tweede locatie is Fordow, onder een berg in de buurt van de stad Qom. Iran heeft toegegeven dat het gaat om een verrijkingsfabriek met ruimte voor ongeveer drieduizend centrifuges. Die locatie zou vanavond ook door Israël zijn aangevallen. "Er is door Israël een grote klap uitgedeeld, maar nog geen verlammende klap", zegt Dolzikova.

Iran-deskundige Peyman Jafari denkt dat Iran zich door de aanvallen verraden voelt. "Ze waren zich aan het voorbereiden op onderhandelingen en toen kwam de aanval. Israël heeft hiermee een diplomatieke uitweg bijna onmogelijk gemaakt."

Volgens het non-proliferatieverdrag uit 1970, dat ook door Iran is ondertekend, mag een land nucleaire technologie gebruiken voor bijvoorbeeld medicijnen, landbouw en energie. Maar het verdrag verbiedt de ontwikkeling van kernwapens.

Volgens IAEA heeft Iran inmiddels ongeveer 275 kg uranium verrijkt tot een zuiverheid van 60 procent, op de twee locaties. Dat is nog onder de 90 procent zuiverheidsgraad die nodig is voor een kernwapen. Maar Israël en de VS vrezen dat Iran dat uranium in korte tijd zal kunnen omzetten in voldoende materiaal voor een kernbom.

Nadat IAEA Iran gisteren nog op de vingers tikte over het atoomprogramma, kondigde Iran de opening van een nieuwe atoominstallatie aan. Ook wil het een aantal centrifuges vervangen door geavanceerdere exemplaren.

Atoombom

Dolzikova zegt dat Iran een zeer uitgebreid en heel goed ontwikkeld programma heeft. "Dat is gedeeltelijk ook de reden waarom we zeggen dat er geen militaire oplossing is voor de dreiging van een Iraans nucleair programma. Het land heeft zo veel kennis dat ook na het bombarderen van locaties en het uitschakelen van wetenschappers er genoeg expertise is om de programma's weer op te bouwen. Misschien brengen de aanvallen een Iraans kernwapen juist dichterbij, dat is een zorg."

Het gevaar is inderdaad dat Iran de aanvallen zal aangrijpen om juist wel een bom te maken, zegt ook Jafari. "Sommigen in Iran zeggen: het enige middel dat Israël kan afschrikken is een atoombom. Er ligt een religieus decreet van de hoogste leider Khamenei die een atoombom verbiedt. Maar er zijn geluiden die willen dat hij dat decreet intrekt."

Iran zou kunnen concluderen dat de huidige conventionele wapens onvoldoende zijn om aanvallen op Iraans grondgebied af te slaan, zegt ook Dolzikova. "Misschien zullen ze daarom de ontwikkeling van een kernwapen als enige oplossing zien."

Deal

Iran heeft in het verleden al eens gedreigd uit het non-proliferatieverdrag te stappen. Dolzikova: "Dat verdrag vormt echt de basis voor de afspraken op nucleair gebied. Als Iran eruit stapt, is dat een enorme escalatie, met zeer grote risico's."

Iran stemde in 2015 in met beperkingen van de nucleaire activiteiten in ruil voor opheffing van internationale sancties. Maar de eerste Trump-regering trok de VS terug uit die deal en legde het land weer strenge sancties op. Trump was het niet eens met de voorwaarden van de deal, gesloten onder president Barack Obama. Nu wil de Amerikaanse president een nieuwe deal maken met Iran.

Trump zegt vandaag dat er nieuwe aanvallen zullen volgen als Iran niet snel instemt met de Amerikaanse eisen. "Iran moet een deal sluiten, voordat er niets meer van over is", schrijft hij op Truth Social.