Gorącą atmosferę tamtych czasów podgrzało dodatkowo wystrzelenie Sputnika w październiku 1957 r. Stany Zjednoczone zostały nagle postawione w sytuacji, gdy musiały gonić swojego ideowego rywala, a jako że oba kraje zbliżały się do rozpoczęcia budowy swojego balistycznego arsenału jądrowego, nietrudno zrozumieć, że na najwyższych szczeblach amerykańskiej władzy zapanował niepokój wywołany niespodziewaną technologiczną przewagą ZSRR. USA potrzebowały zatem mocnej odpowiedzi na osiągnięcie Rosjan, która z jednej strony pokazałaby siłę amerykańskiej myśli technologicznej oraz potencjału wojskowego, a z drugiej byłaby propagandowym ciosem zadanym władzom w Moskwie.

Cel: biegun północny!

Tak narodziła się idea Operacji Sunshine opartej na pomyśle Williama R. Andersona, kapitana pierwszego w historii atomowego okrętu podwodnego USS Nautilus. W 1957 r. zaproponował on niezwykły jak na tamte czasy test nowego okrętu — przepłynięcie bieguna północnego pod wodą, jako że ze względu na grubą pokrywę lodową w tym rejonie globu oraz problemy z nawigacją, żadnemu okrętowi nie udała się taka sztuka. Do pomysłu z entuzjazmem podszedł prezydent Eisenhower, który rozkazał jego realizację — była to bowiem doskonała okazja, aby zaprezentować potencjał podwodnych, balistycznych pocisków jądrowych, które wkrótce miały wejść do służby w amerykańskiej armii. Pierwsza próba dopłynięcia na biegun, przeprowadzona w połowie 1957 r., czyli przed wystrzeleniem Sputnika, zakończyła się jednak niepowodzeniem, a załoga Nautilusa musiała uznać wyższość sił natury. Kosmiczne osiągnięcie ZSRR było jednak doskonałym pretekstem, aby spróbować raz jeszcze!

Wiosną 1958 r. US Navy rozpoczęło więc ściśle tajną Operację Sunshine, co można przetłumaczyć, jako Słoneczny Blask. Jej nazwa wzięła się z faktu, że w czasie arktycznego lata w tym rejonie globu Słońce świeci przez 24 godz. na dobę. W kwietniu 1958 r. okręt wypłynął z portu w Nowym Londynie, kierując się na zachód przez Kanał Panamski, zaliczając krótkie postoje w Kalifornii i Seattle na zachodnim wybrzeżu USA. Ze Seattle okręt popłynął do Pearl Harbor, skąd w lipcu wyruszył w kierunku bieguna północnego i udanie dopłynął do Cieśniny Beringa. 116-osobowa załoga okrętu zanurzyła się pod pokrywę lodową w pobliżu Point Barrow na Alasce, najdalej wysuniętym punkcie Stanów Zjednoczonych. Miejsce to wybrano z dwóch względów: Amerykanie chcieli sfotografować tę lokację oraz skorzystać z odpowiednio ukształtowanego dna morskiego, dzięki któremu mogli dotrzeć do swojego głównego celu. Gruba pokrywa lodowa sięgająca nawet 18 m pod wodą, pozostawiała bowiem bardzo mało miejsca między dnem i czapą lodową.

Kapitan Anderson twierdził później, że okręt poruszał się wyjątkowo szybko, jako że znajdował się w pobliżu radzieckich wód terytorialnych. Całą podróż na bieżąco monitorowały zresztą kamery, z kolei dzięki całodziennemu światłu słonecznemu, załoga miała pod wodą doskonałą widoczność, co pozwalała na płynięcie przy większej prędkości. Ostatecznie, 3 sierpnia o godz. 11.15 lokalnego czasu Nautilus przepłynął bezpośrednio pod biegunem północnym, co kapitan okrętu skomentował podobno jednym zdaniem: "Dla całego świata, dla naszego kraju i dla naszej marynarki — oto biegun północny". O tym historycznym osiągnięciu Anderson powiadomił Waszyngton dopiero 36 godz. później, gdy okręt wynurzył się na obszarze Morza Grenlandzkiego, wysyłając krótką wiadomość: "Nautilus 90 na północy". Okręt udał się następnie na Islandię, skąd jego kapitan poleciał do USA spotkać się z prezydentem Eisenhowerem, gdzie razem z okrętem otrzymali oficjalne odznaczenia. Anderson następnie wrócił do załogi, a Nautilus udał się w powrotny rejs do Nowego Londynu, zaliczając po drodze paradę wojskową w Nowym Jorku.

Epokowa misja

W czasie swojej historycznej wyprawy Nautilus przepłynął ponad 5,5 tys. km ze średnią prędkością 37 km na godz., tworząc nowy szlak morski z Pacyfiku na Atlantyk i skracając taką podróż o jakieś 9 tys. km! Rejs Nautilusa pozwolił też na stworzenie nowych rozwiązań z zakresu nawigacji, jako że klasyczny, magnetyczny kompas po prostu nie działa w warunkach bieguna północnego. W trakcie tej wyprawy załoga Nautilusa eksperymentowała ze specjalną wersją kompasu żyroskopowego, na okręcie zamontowano też specjalny system nawigacji, który USA wykorzystywało w swoich pociskach manewrujących. Załoga była też gotowa użyć torped do zniszczenia pokrywy lodowej i wynurzenia, gdyby nie udało jej się poprawnie nawigować okrętem.

Nie licząc technologicznych osiągnięć uzyskanych w czasie tej wyprawy, historyczna misja Nautilusa była wymowną odpowiedzią na sukces Sputnika. USS Nautilus pokazał nie tylko efektywność okrętów podwodnych, uwypuklił też fakt, że Stany Zjednoczone będą mogły szachować Związek Radziecki bronią jądrową wystrzeliwaną z zupełnie nowego kierunku. Był to wyraźny sygnał wysłany w kierunku Kremla i całego świata, pokazujący, że rywalizacja USA i ZSRR wchodzi właśnie w nową fazę.

>> Zobacz także: Amerikabomber miał rządzić w przestworzach. Co sprawiało, że był tak wyjątkowy?