De intensieve veeteelt stoot aanzienlijke hoeveelheden stikstof uit, maar moet die terugdringen. Daartoe werden veehouderijen verplicht om zogenaamde ‘luchtwassers’ te installeren. Die toestellen moeten onder meer de uitstoot van ammoniak, een stikstofverbinding, terugdringen, en de bijbehorende stank uit de stallucht halen. Op die manier beperken ze de impact van de stal op de omgeving.

Het effect van de luchtwassers staat of valt met hoe goed de toestellen werken, of ze onderhouden worden en of ze überhaupt ingeschakeld zijn. Afgelopen zomer konden inspecteurs van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en het Departement Omgeving vaststellen dat de situatie in Vlaanderen niet rooskleurig is. Bij 128 bedrijven werd de luchtwasser gecontroleerd, maar slechts bij een derde bleek alles in orde.

Lees ook

Lees ook

Emissiearme stallen zijn een mythe, de technologie deugt niet 

“In totaal zijn er 23 processen-verbaal uitgeschreven, voor inbreuken die ernstig genoeg zijn, of wanneer het systeem volledig was uitgeschakeld. Dat laatste was het geval in zeven bedrijven”, zegt Bram Bombeek, woordvoerder van minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns (CD&V).

Er werden ook 102 aanmaningen uitgestuurd, soms meerdere per ­bedrijf. “Dat kan gaan over administratieve gebreken, zoals een logboek dat niet goed is ingevuld, maar ook over staalanalyses: soms zijn er onvoldoende analyses gebeurd om een goede werking te testen”, aldus de woordvoerder. Volgens Bombeek erkennen de inspecteurs dat het voor bedrijven moeilijk is om voor 100 procent in orde te zijn.

“Niet per se kwaadwillig”

Ook bij een controleactie in 2020 was slechts een derde van de bedrijven volledig in orde. Maar toen was 23 procent of bijna een op de vier luchtwassers niet in werking. Dat aantal ligt nu, met 5 procent uitgeschakelde luchtwassers, wel veel lager. Veehouders schakelen de installaties mogelijk uit, omdat bij het wassen van de lucht grote hoeveelheden water en elektriciteit nodig zijn.

Maar volgens onze informatie zijn er ook tientallen bedrijven waar de luchtwasser helemaal niet of maar deels werkt, omdat de werkzame stof er gewoonweg niet in wordt gedaan. Elders bleek een ander type luchtwasser geïnstalleerd dan werd vergund, en bij een dozijn bedrijven werd een ‘bypass’ aangetroffen, een gat waarlangs vervuilde lucht kan ontsnappen. “Zo’n bypass is er niet per se kwaadwillig”, zegt Brouns’ woordvoerder. “Een deur kan per ongeluk nog openstaan, waardoor niet-gezuiverde lucht kan ontsnappen. En soms zijn gebouwen onvoldoende luchtdicht, wat wel nodig is voor een goede werking. In zo’n gevallen krijgt het bedrijf een aanmaning. Is er sprake van kwade trouw, dan volgt een proces-verbaal.”

Twee derde van de bedrijven kreeg een pv of aanmaningen in de bus. Dat betekent dat een officieel ‘handhavingstraject’ is opgestart. Wie bewust de luchtwasser uitschakelt, riskeert strafrechtelijke vervolging, of kan een administratieve boete opgelegd krijgen, die kan oplopen tot 2 miljoen euro.

Fundamenteel probleem

Toch zijn er bedenkingen bij de ­inzet van luchtwassers. Zelfs het ­officiële Wetenschappelijk Comité Luchtemissies Veehouderij (WeComV), dat werkt voor de Vlaamse overheid, zette recent nog op zijn website de melding dat laboratoriumtests en kleinschalige proeven met luchtwassers weliswaar “een indicatie geven” van een uitstootdaling, maar dat die daling er daarom in de realiteit bij de bedrijven niet altijd is.

Ook milieuorganisaties hebben bedenkingen bij de reële werking van luchtwassers. Zo wijst de West-Vlaamse Milieufederatie erop dat in Nederland een rechter recent nog een vergunning van een varkensbedrijf vernietigde, omdat de luchtwasser onvoldoende werkte. “Als het aantal vaststellingen van uitgeschakelde luchtwassers zou dalen, is dat positief. We hopen dat de ernst van de situatie in de sector is doorgedrongen”, zegt Ineke Maes van Bond Beter Leefmilieu. “Maar fundamenteler blijven we er wel een probleem mee hebben dat deze luchtwassers in laborato­rium­omstandigheden zijn getest, en dat de daling van de uitstoot in de realiteit vaak niet wordt gehaald. Zeker omdat luchtwassers naar voren zijn geschoven als een belangrijke oplossing in de stikstofdiscussie, meer nog dan de inperking van de veestapel van een bedrijf.”

Het kabinet twijfelt niet aan de technologie van de luchtwasser. “Die is bewezen. Met de modernste luchtwassers die correct worden ingezet, haal je het beoogde rendement”, zegt het kabinet-Brouns. “Vanaf 2026 moeten uitbaters van bedrijven en onderhoudsfirma’s hun luchtwassers continu online kunnen monitoren. Als er een probleem is, slaat het systeem meteen alarm.”

Lees ook

 Frietjes voor 10 miljoen mensen, of hoe de West-Vlaamse aardappel een miljardenbusiness werd