Fundacja rodzinna przerosła oczekiwania. Nawet eksperci są zaskoczeni

Ile fundacji zarejestrowano, ile było odmów rejestracji

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w odpowiedzi na pytania Business Insidera wyjaśnił, że aktualnie (stan na 18 grudnia 2023 r.) zarejestrowano już 388 fundacji rodzinnych, a sąd wydał 425 postanowień o rejestracji. — Łącznie wpłynęło do tej chwili 827 wniosków o rejestrację fundacji. Nie było natomiast przypadku odmowy zarejestrowania fundacji – odpowiada Agnieszka Leżańska, rzeczniczka prasowa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim.

Czytaj też: Siedem grzechów głównych przy tworzeniu fundacji rodzinnej

— Fundacja rodzinna to atrakcyjny sposób na zabezpieczenie, pomnażanie i dystrybucję majątku w gronie najbliższych. Stąd jej popularność – mówi Michał Kwaśniewski. Zdaniem eksperta również proces zakładania kolejnych fundacji rodzinnych przebiega coraz sprawniej. Same przepisy są również bardzo przystępnie napisane. — Naprzeciw oczekiwaniom wychodzą również notariusze, jak i pracownicy sądu w Piotrkowie Trybunalskim, którzy starają się sprawnie rozładować kolejkę wniosków, które tłumnie napłynęły w pierwszych miesiącach obowiązywania przepisów — uważa Michał Kwaśniewski.

Zdaniem dr Małgorzaty Rejmer, prezes zarządu Kancelarii Finansowej Lex, tak dobre statystyki pokazują, że decyzja o wprowadzeniu do polskiego prawa instytucji fundacji rodzinnej była tą, na którą środowisko firm rodzinnych rzeczywiście czekało od lat.

— Nie jest to jedyne środowisko, które sięga po instytucję fundacji rodzinnej. Rozwiązaniem tym zainteresowane są także zamożne osoby, które nie prowadzą biznesu, ale mają majątek warty już ochrony – zwraca uwagę Małgorzata Rejmer.

Michał Kwaśniewski przekonuje jednak, że do fundacji trzeba podchodzić z głową. — Rozwaga i ostrożność powinny dotyczyć zarówno fundatorów, jak i organy administracji publicznej, które wykładają i stosują przepisy — mówi Michał Kwaśniewski.

Fundacji będzie więcej?

Małgorzata Rejmer spodziewa się jeszcze większego zainteresowania fundacją rodzinną. Jak mówi, przez pierwsze kilka miesięcy wielu potencjalnych fundatorów przyglądało się fundacji, "uczyło się" jej i poszukiwało odpowiedzi na pytanie, czy to jest rzeczywiście dla mnie. — Nie brakowało też osób, które swoje decyzje uzależniało od tego, co się wydarzy po 15 października, chcąc odzyskać wiarę w prodemokratyczny kurs polskiego ustawodawcy. To wszystko oznacza, że można śmiało zakładać, że w kolejnych latach zainteresowanie fundacjami rodzinnymi będzie jeszcze większe – przekonuje Małgorzata Rejmer.

Statut kluczowym elementem fundacji?

Zdaniem Michała Kwaśniewskiego statut jest jednym z kluczowych elementów zarówno przy rejestracji fundacji przez sąd, jak i dla prawidłowego funkcjonowania fundacji. Błąd w tym zakresie może być bardzo kosztowny.

Jak wyjaśnia Michał Kwaśniewski, sąd rejestrowy bada, czy dołączone do wniosku o wpis do rejestru fundacji rodzinnych dokumenty, w tym w szczególności statut, są zgodne pod względem formy i treści z przepisami prawa. Jeżeli uzna, że np. postanowienia statutu fundacji są sprzeczne z przepisami prawa, to może wezwać wnioskodawcę do odpowiednich wyjaśnień, usunięcia niezgodności lub nawet wydać postanowienie o odmowie rejestracji.

— Najbardziej dotkliwa dla fundatora byłaby odmowa rejestracji, bo wraz z uprawomocnieniem się postanowienia odmawiającego rejestracji, fundacja rodzinna w organizacji ulega rozwiązaniu. To zaś pociąga za sobą skutki podatkowe – mówi adwokat z firmy doradczej Quidea. Tłumaczy, że odmowa rejestracji wiąże się z uruchomieniem procesu likwidacji fundacji, co oznacza, że fundator musiałby zapłacić 15 proc. podatek od różnicy pomiędzy wartością rynkową majątku rozwiązywanej fundacji oraz historycznym kosztem jego nabycia przez fundatora.

— Dodatkowa sankcja polega na utracie prawa do zwolnienia podatkowego przez fundację z mocą wsteczną. Może to oznaczać obowiązek rozpoznania podatku przez fundację w organizacji m.in. na otrzymanych darowiznach od fundatora lub jego najbliższej rodziny (ew. osób trzecich), przeprowadzonych operacjach, a nawet istnieje ryzyko opodatkowania wniesionego kapitału założycielskiego – mówi Michał Kwaśniewski. Dlatego, jego zdaniem, bardzo dobrą informacją jest to, że sąd rejestrowy, nie odmówił dotychczas jeszcze nikomu rejestracji fundacji. To pozytywne zaskoczenie.

Cel powołania fundacji równie ważny

Zdaniem Małgorzaty Rejmer, najważniejszą kwestią w przypadku fundacji rodzinnej jest odpowiedź na pytanie, czemu ma ona służyć? — Dla jednych będzie to cel sukcesyjny, dla innych forma skarbca rodzinnego, dla kolejnego fundatora atrakcyjna platforma inwestycyjna. Przestrzegam przed sytuacją, w której fundacja rodzinna powoływana jest tylko ze względów podatkowych – mówi Małgorzata Rejmer. To, że fundacja jest atrakcyjna podatkowo — tłumaczy ekspertka — wynika z faktu, że fundacja miała być jednym ze sposobów na uporządkowanie sukcesji w polskich firmach (a jest to już obecnie wręcz problem całej gospodarki). — Pomysł na jej wykorzystywanie w celach optymalizacji podatkowej jest obarczony dużym ryzykiem dla samego fundatora, jak i dla jego najbliższej rodziny. A co zrobią takie osoby, gdy ustawodawca zmieni zasady podatkowe dla fundacji rodzinnej? Zlikwidują fundację (bo przecież nie ma innej motywacji dla jej utrzymywania)? To może okazać się bardzo kosztowne – ostrzega Małgorzata Rejmer.

Czytaj też: Jeśli nie fundacja rodzinna, to co? Problemy spadną na bliskich

Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu prawnego Business Insider Polska