Co z podatkami w fundacji rodzinnej? Mamy precedensowe wyroki [TYLKO U NAS]

O co toczył się spór przed sądem

Pierwsza sprawa, jaką rozstrzygnął WSA w Łodzi (sygn. akt I SA/Łd 768/23), dotyczyła podatnika, który planował założyć fundację rodzinną. Wskazał, że dotychczas wypłacał członkom najbliższej rodziny (troje dzieci, żona) pieniądze, okresowe darowizny, które są zwolnione z podatku (na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Podatnik chce założyć fundację rodzinną. Ma ona prowadzić działalność inwestycyjną (najem, przystępowanie do spółek, zakup i sprzedaż m.in. akcji, udzielanie pożyczek), pomnażać majątek i wypłacać pieniądze beneficjentom, czyli członkom najbliższej rodziny, a także jemu samemu. Głównym jej celem będzie ochrona kapitału otrzymanego od fundatora, a przewidywane zyski roczne nie przekroczą 5-7 proc. zainwestowanego kapitału. Fundator będzie też uprawniony do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Fundator chce wnieść do fundacji, na pokrycie funduszu założycielskiego, 15 mln zł. Pieniądze te – wyjaśnił – pochodzą z działalności gospodarczej, opodatkowanej wcześniej PIT. Mężczyzna zaznaczył, że pierwsze wypłaty będą pochodziły ze środków wniesionych do fundacji, a nie z wypracowanych przez nią zysków. Gdy zostanie zrealizowany cel zapisany w statucie, fundacja ma zostać rozwiązana.

Spór sprowadzał się do tego, czy:

• wypłacając mienie, fundacja ma prawo zaliczyć do kosztów wartość środków przekazanych fundacji,
• w przypadku likwidacji środki zwrócone fundatorowi będą opodatkowane (15 proc. CIT)?

Pierwszy wyrok WSA dotyczył tej ostatniej kwestii, czyli zwrotu środków przy likwidacji fundacji.

Podatnik uważał, że fundacja będzie mogła zaliczyć do kosztów wartość środków, jakie jej przekaże. W konsekwencji obowiązek zapłaty podatku powstanie dopiero od momentu, gdy beneficjenci otrzymają tytułem świadczeń więcej niż wartość środków przekazanych fundacji.

Stanął również na stanowisku, że jeśli w wyniku likwidacji dostanie z powrotem 15 mln zł, to te środki nie będą opodatkowane. Podatnik powołał się na wykładnię NSA dotyczącą pojęcia przychodu. Może nim być tylko realne przysporzenie, czyli realne zwiększenie majątku podatnika. Skoro fundacja przekaże beneficjentom 15 mln zł, czyli kwotę, którą otrzymała od fundatora, to nie może powstać opodatkowany przychód. Przychód powstanie, dopiero gdy fundacja osiągnie zyski, a następnie — na podstawie uchwały zgromadzenia beneficjentów — zostaną one wypłacone beneficjentom jako świadczenia.

Dyrektor KIS nie zgodził się z podatnikiem. Zdaniem organu, wniesione do fundacji rodzinnej środki pieniężne w walucie polskiej (niezależnie od przeznaczenia ich na fundusz założycielski lub przekazania w formie darowizny w trakcie funkcjonowania fundacji) nie mogą stanowić wartości podatkowej mienia wniesionego przez fundatora. W rezultacie te wniesione środki nie pomniejszają wartości przychodu fundacji rodzinnej w związku z jej rozwiązaniem (art. 24q ust. 3 i 4 ustawy o CIT).

Zdaniem dyrektora KIS ustawodawca objął tym rozwiązaniem tylko takie składniki mienia, które w przypadku ich odpłatnego zbycia mogłyby zostać przez fundatora zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Przykładem takich składników są rzeczy lub prawa. "Natomiast w odniesieniu do środków pieniężnych zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów nie byłoby możliwe" – stwierdza organ.

Co orzekł sąd w sprawie podatku przy likwidacji fundacji

WSA w Łodzi nie zgodził się z organem. Uchylił interpretację. Sąd uzasadnił, że interpretacja fiskusa jest niezgodna z prawem (contra legem) i w sposób oczywisty sprzeczna z literalnym brzmieniem ustawy.

WSA podkreślił, że ustawodawca nie przewidział opodatkowania środków pieniężnych, które wchodzą do fundacji, a następnie wracają w ramach jej rozwiązania. Tyle wynika z ustnego uzasadnienia wyroku. Jest on nieprawomocny.

— To korzystny wyrok, zgodny z literalną wykładnią przepisów — komentuje Marek Kolibski, doradca podatkowy, radca prawny i partner w KNDP. Zwraca on uwagę, że polskie firmy rodzinne były nastawione na przychylne interpretacje fiskusa tam, gdzie mogą być rzeczywiście wątpliwości interpretacyjne dotyczące opodatkowania fundacji rodzinnych.

Co z wypłatą świadczeń dla beneficjentów ze środków pochodzących z wkładu fundatora

Drugi wyrok WSA w Łodzi (sygn. akt I SA/Łd 737/23) dotyczył zasad ustalana dochodu w razie wypłaty świadczeń z fundacji rodzinnej. Chodziło o tego samego podatnika, który zamierza wnieść 15 mln zł jako wkład do fundacji. Uważał on, że w przypadku wypłaty środków na rzecz beneficjentów, fundacja będzie musiała pobrać 15 proc. CIT jedynie w sytuacji, gdy wypłata będzie pochodziła z zysku wypracowanego przez fundację.

W tym zakresie sąd podzielił stanowisko organu podatkowego.

Dyrektor KIS w interpretacji uznał bowiem, że fundacja zapłaci podatek także, gdy świadczenia będą finansowane nie z zysków fundacji rodzinnej a wyłącznie ze środków pieniężnych, które otrzymała jako wkład od fundatora. Zdaniem Dyrektora KIS pieniądze wniesione do fundacji nie pomniejszą przychodu w postaci świadczeń, dlatego należy je opodatkować.

WSA w Łodzi zgodził się z organem podatkowym i skargę oddalił.

— Moim zdaniem, sąd nie chciał naprawiać oczywistego błędu ustawodawcy, który w ekspresowym tempie przepchnął przez Sejm ustawę o fundacji rodzinnej. Efekt może być taki, że środki pieniężne będą nadal, po staremu, przekazywane następnym pokoleniom w drodze testamentu lub darowizny, a nie poprzez fundację rodzinną. A jeśli fundacja rodzinna miałaby już koniecznie otrzymać środki pieniężne to innym tytułem niż na fundusz założycielski – komentuje Marek Kolibski.

Wyroki WSA w Łodzi z 28 listopada 2023, sygn. akt I SA/Łd 768/23, I SA/Łd 737/23, nieprawomocne

Autor: Łukasz Zalewski, dziennikarz działu prawnego Business Insider Polska